KUP TERAZ

Legendy Polskie

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

O AUTORZE

Nazywam się Adrian i od lat tropię ślady dawnych wierzeń Słowian. W moich tekstach nie znajdziesz wyssanych z palca legend – każdą opowieść buduję na fundamencie prac prof. Aleksandra Gieysztora i innych wybitnych badaczy. Moją misją jest pokazanie Ci naszych korzeni w sposób rzetelny i wolny od przekłamań.

Tę samą pasję do tworzenia przelewam na karty moich książek. W Legendach Polskich dokonuję re-tellingu podań, którymi zaczytywaliśmy się do snu. Z kolei w Opowieściach Ku – moim ukochanym dziele – zapraszam Cię do onirycznego świata baśni i mitologii, gdzie magia jest ważniejsza niźli ludzka logika.

Nasi przodkowie nie spoglądali w nocne niebo, by szukać tam abstrakcyjnego panteonu odległych bóstw. Widzieli w nim tętniącą życiem, potężną machinę, której nieustanny obrót gwarantował przetrwanie świata.

Kosmologia w mitologii Słowian była oparta na rolniczej logice. Kosmos przypominał gigantyczne gospodarstwo, w którym niebo i ziemia stanowiły jeden, nierozerwalnie połączony mechanizm. A kluczową rolę w nim odgrywał Wielki Wóz.

Słup Kosmiczny i zagadka Gwiazdy Dyszlowej w kosmologii Słowian

Dla dawnych Słowian wszechświat musiał posiadać centralny punkt oparcia. Była to tzw. oś kosmiczna (axis mundi), która spinała wszystkie poziomy rzeczywistości. Słowianie zachodni wyobrażali sobie tę oś jako gigantyczny, niebiański słup, którego wierzchołek opierał się o jedyny nieruchomy punkt na nocnym nieboskłonie: Gwiazdę Polarną.

Z racji tej niezwykłej funkcji, w tradycji ludowej Gwiazdę Polarną określano mianem „Gwiazdy Dyszlowej” lub „Osiowej”. Cała konstrukcja kosmosu była tłumaczona przez pryzmat budowy wozu rolniczego. Punkt, w którym niebo obracało się na szczycie kosmicznego słupa, nazywano „sierdzieniem” lub „żabką”. W dawnym słownictwie oznaczało po prostu trzpień dyszla, na którym opierał się mechanizm obrotowy konstelacji Małego i Wielkiego Wozu.

Analogicznie, dolną podstawę tego obracającego się układu, ukrytą głęboko w ziemi, również określano mianem „żabki”.

Stępno i Stożar. Dwie wizje niebiańskiego mechanizmu Słowian

Ten potężny Słup Kosmiczny był przez Słowian opisywany za pomocą dwóch metafor, różniących się w zależności od regionu:

• Zachodniosłowiańskie stępno – na zachodzie Słowiańszczyzny słup niebieski postrzegano jako stępno, czyli główną, pionową oś potężnych, kamiennych żaren obracających nieboskłonem.

• Wschodniosłowiański stożar – z kolei Słowianie wschodni i południowi nazywali tę samą oś stożarem. W tradycyjnym, ziemskim gospodarstwie stożar był centralnym palem wbijanym w środek gumna. To wokół niego krążyły w kółko zaprzężone woły, które swoimi kopytami młóciły zboże.

W tej perspektywie kosmologicznej gwiazdozbiór Wielkiego Wozu nabierał zupełnie nowego znaczenia. Widoczne na niebie gwiazdy wyobrażały niebiańskie woły lub potężne siły boskie, które nieustannie krążąc wokół Gwiazdy Polarnej. A tym samym wprawiały w ruch cały wszechświat.

Wielki Młyn. Kosmiczne mielenie czasu i pomyślności w mitach Słowian

Oparcie kosmologii na symbolice typowo rolniczej stworzyło spójny, fascynujący obraz nieba jako Wielkiego Młyna lub gigantycznego klepiska. Nasi przodkowie wierzyli, że wędrówka gwiazd nie jest ruchem bezcelowym.

Obrót sklepienia niebieskiego wokół osi Gwiazdy Polarnej stwarzał i „mielił” czas, ludzkie szczęście oraz ziemską pomyślność. Mielenie firmamentu było utożsamiane z wiecznie upływającym czasem. Podobnie jak martwe z pozoru ziarno, które po roztarciu na mąkę i wypieczeniu chleba daje życie, tak obracające się nocne niebo podtrzymywało istnienie i porządek kosmosu.

Słowiańska koncepcja Wielkiego Młyna nie była w starożytności zjawiskiem odosobnionym. Wpisuje się ona w prastary, potężny wzór eurazjatycki. Nasi przodkowie dzielili tę samą ideę z Finami, opowiadającymi o magicznych żarnach Sampo mielących obfitość, czy ze Skandynawami, wierzącymi w żarna Grotti obracające oceanami na krańcu świata.

Nocne niebo Słowian było więc świętą, perfekcyjnie naoliwioną machiną, której jednostajny, majestatyczny obrót gwarantował odnawianie się sił życiowych całego znanego im świata.

Dla dociekliwych (źródła):

• Szyjewski A., Religia Słowian, Wydawnictwo WAM, Kraków 2003.