KUP TERAZ

Legendy Polskie

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

O AUTORZE

Nazywam się Adrian i od lat tropię ślady dawnych wierzeń Słowian. W moich tekstach nie znajdziesz wyssanych z palca legend – każdą opowieść buduję na fundamencie prac prof. Aleksandra Gieysztora i innych wybitnych badaczy. Moją misją jest pokazanie Ci naszych korzeni w sposób rzetelny i wolny od przekłamań.

Tę samą pasję do tworzenia przelewam na karty moich książek. W Legendach Polskich dokonuję re-tellingu podań, którymi zaczytywaliśmy się do snu. Z kolei w Opowieściach Ku – moim ukochanym dziele – zapraszam Cię do onirycznego świata baśni i mitologii, gdzie magia jest ważniejsza niźli ludzka logika.

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

Strona www stworzona w kreatorze WebWave.

Kiedy wprowadzasz do swojej opowieści potężny magiczny przedmiot, łatwo wpaść w pułapkę traktowania go jak darmowego ułatwienia. Miecz, który tnie każdą zbroję, czy amulet leczący rany to fantastyczne narzędzia, ale fabularnie bywają zabójczo nudne, jeśli po prostu ułatwiają bohaterowi życie.

W krwistym, soczystym i pełnym konsekwencji worldbuildingu artefakt to nie jest zwykłe narzędzie. To niechciany pasażer. To pasożyt, który powoli przeżera się przez umysł, ciało i moralność protagonisty. Magiczny przedmiot w fantasy powinien mieć swoją własną, często złośliwą agendę, która nieustannie ściera się z wolą jego właściciela.

Albo raczej: powinien ścierać się z wolą kogoś, kto tylko myśli, że jest właścicielem...

Rodowód skazy. Skąd bierze się klątwa?

Przekleństwo artefaktu nie powinno wynikać z losowych „ujemnych statystyk”. Klątwa musi mieć swoje korzenie w historii przedmiotu i budowie Twojego świata. Jeśli wiesz, dlaczego przedmiot jest zepsuty, łatwiej opiszesz, jak niszczy on bohatera.

Przykładowo:

• Echo zbrodni – przedmiot nie został stworzony jako zły, ale był narzędziem potwornego okrucieństwa. Miecz, którym wyrżnięto niewinną wioskę, na zawsze przesiąka zapachem spalonej krwi i będzie domagał się jej więcej.

• Desperacja twórcy – artefakt wykuty przez kogoś, kto w akcie ostatecznej desperacji oddał za niego duszę, zmysły lub życie. Przedmiot ten nosi w sobie wieczny, nienasycony żal swojego stwórcy.

• Obca wola – relikwia jest w rzeczywistości eleganckim więzieniem. Zamknięty w niej byt (demon, upadłe bóstwo, prastary duch) używa mocy jako przynęty, by powoli przejąć ciało nosiciela i wydostać się na wolność.

Możesz jednak przedstawić artefakt także jako przedmiot, który powstał przez przypadek. Być może był on obecny podczas olbrzymiego kataklizmu? Albo też dawny heros wbił go w serce hydry, zabijając potwora, lecz włócznia na zawsze pozostała przesiąknięta mocą tej bestii?

Możliwości (jak to w fantasy!) są ograniczone tylko Twoją wyobraźnią. Pamiętaj jednak: im ciekawsze tło powstania artefaktu i im lepiej wpisane w świat, tym ciekawszy staje się ten przedmiot.

Mechanika cichego przejęcia, czyli ewolucja klątwy

Najgorsze klątwy to nie te, które od razu zabijają. To te, które powoli zatruwają. Pomyśl o Władcy Pierścieni. Jedyny Pierścień nie wybucha nagle mocą i nie parzy Froda. Stopniowo go korumpuje, w końcu przejmując (nawet jeśli na chwilę) nad nim kontrolę przy Górze Przeznaczenia.

Tym samym: dobrze napisany artefakt stopniowo oplata bohatera swoimi niewidzialnymi mackami. Wpierw jawi się jako sojusznik, aby w końcu przejąć nad nim kontrolę.

Faza 1: Obietnica potęgi

Na początku artefakt wydaje się bohaterowi cudem. Daje czystą potęgę, ratuje życie, rozwiązuje nierozwiązywalne problemy. Być możę dzięki niemu Twój protagonista uratował ukochaną? Albo też ocalił życie przyjaciela, któremu szansy nie dawali nawet najpotężniejsi czarodzieje? Koszty są niezauważalne lub wydają się śmiesznie małe w porównaniu do korzyści. Bohater myśli wtedy, że ma nad artefaktem pełną kontrolę.

Faza 2: Pierwszy zgrzyt

Z czasem pojawiają się subtelne anomalie. Jedzenie zaczyna smakować jak popiół. W snach bohatera pojawiają się szepty. Cienie w pokoju wydają się dłuższe, a zwierzęta warczą, gdy postać wchodzi do karczmy. Przedmiot zaczyna żądać drobnych ustępstw, które często mogą wydawać się całkowicie racjonalne. Przykładowo: amulet pozwalający widzieć ludzkie myśli, intencje i dusze, sugeruje bohaterowi, aby go nie zdejmował z szyi, bo inaczej ktoś może go oszukać. Brzmi rozsądnie, prawda?

Faza 3: Symbioza czy pasożytnictwo?

Bohater zaczyna wierzyć, że bez przedmiotu jest nikim. Klątwa zaczyna izolować go od sojuszników. Artefakt wmawia mu (emocjonalnie lub dosłownie), że tylko on go rozumie albo też obiecuje mu więcej siły i potęgi. Bohater zaczyna się wahać: czy jest w stanie osiągnąć swoje cele bez owego przedmiotu?

Na tym etapie możesz wprowadzać liczne rozterki, czy też pokazać pierwsze długofalowe koszty magii. Protagonista zaczyna mieć wątpliwości, czy naprawdę jest coś wart. Artefakt tymczasem wciąż go namawia: korzystaj ze mnie, a będziesz tym, o czym zawsze marzyłeś. Możesz też wprowadzić fizyczne zmiany w wyglądzie bohatera, które niepokoją innych, takie jak czarne żyły, permanentnie przekrwione oczy, niezdolność do odczuwania  ciepła.

Faza 4: Całkowita dominacja

Przedmiot przestaje prosić. W krytycznym momencie to on przejmuje stery. Zmusza ramię bohatera do zadania ciosu przyjacielowi albo odmawia działania, dopóki nie zostanie nakarmiony tym, czego pragnie najbardziej. Żądza artefaktu staje się ważniejsza niż wola protagonisty.

Pomyśl o tym, co najbardziej uderzy Twojego bohatera. Może podobnie jak Superman ma credo, aby nikogo nie zabijać? Jak się w takim razie zachowa, kiedy amulet, który pozwolił mu ocalić rodziców, zmusi go do zabicia po raz pierwszy?

Kotwica, czyli pułapka braku wyboru

Istnieje tutaj mała pułapka, która łatwo stanie się olbrzymią dziurą fabularną w Twojej książce fantasy.

Czytając Twoją książkę i widząc, jak artefakt stopniowo uzależnia bohatera, odbiorca zada w końcu rozsądne pytanie: skoro ten pierścień go zabija, to czemu go po prostu nie wyrzuci do rzeki? I jest to całkiem rozsądne pytanie. Twoim obowiązkiem jako pisarza fantastyki jest wykuć kotwicę dla artefaktu, która wiąże go z bohaterem. To będzie powód, dla którego zwykłe, nonszalanckie rozstanie z przedmiotem nie jest możliwe.

Jakie rodzaje kotwicy możesz zastosować? Między innymi takie jak:

1. Fizyczne/magiczne związanie – przedmiot uparcie wraca do bohatera albo też potrafi znaleźć drogę do swojego prawdziwego właściciela. Jedyny Pierścień we Władcy Pierścieni zawsze znajdował drogę do Saurona, dlatego wyrzucenie go do rzeki nie wchodziło w rachubę. Być może Twój bohater próbował już pozbyć się potężnego miecza tylko po to, aby podczas pierwszej potyczki z bandytami ujrzeć go u boku herszta lokalnej szajki?
2. Mniejsze zło – protagonista (albo sam, albo wraz z otoczeniem) wierzy, że artefakt to jedyny sposób na to, aby powstrzymać głównego złoczyńcę. Bohater zdaje sobie sprawę z tego, ale świadomie decyduje się na wyniszczenie siebie samego dla wyższego celu. Rzecz jasna: nie musi on mieć racji. Możesz ukazać na koniec, iż w ostateczności protagonista staje się jeszcze większym złem niż to, które pokonał.
3. Uzależnienie emocjonalne – magia to często uzależnienie, o czym pisałem w poradniku dotyczącym magii jako nałogu. Artefakt pozwala bohaterowi uniknąć bólu (fizycznego, jak i mentalnego) osiągać nieosiągalne i zdobywać szczyty, o których wcześniej tylko marzył. Odrzucenie go oznacza powrót do tej wersji siebie, którą protagonista z jakiegoś powodu nienawidzi.

Nic nie stoi na przeszkodzie, abyś wymyślał jako pisarz fantasy swoje własne powody. Możesz też mieszać powyższe do woli. Pamiętaj przy tym, aby kotwica była zrozumiała dla Twoich odbiorców. Im lepiej ukażesz to, że bohater nie może ot tak wyrzucić przedmiotu do morza, tym mocniej czytelnik wejdzie w Twoją historię.

Mierzalne konsekwencje

To temat, który dosyć często powtarza się w moich poradnikach dot. pisania fantastyki, ale jest on moim zdaniem istotny również w kontekście artefaktów.

Książka to nie jest gra RPG. Twój magiczny, przeklęty przedmiot nie może zabierać 12 punktów energii przy ataku lub zadawać 10 proc. obrażeń właścicielowi. To nie brzmi wiarygodnie ani rozsądnie, chociaż w grze fabularnej byłoby wręcz wskazane.

W książkach fantasy mierzalne konsekwencje to coś, co wpływa na fabułę Twojego dzieła. Przykładowo: nie pisz o tym, że amulet zapomnienia osłabia kondycję. On pozwala przeszukać wspomnienia dowolnej osoby, pozbawić go ich, ale przy tym żąda zapłaty: zabiera wspomnienia protagonisty. Zaczyna od tych, których bohater nawet nie zauważa, z czasem nabierając na sile i żądając ich coraz więcej.

To może być przy okazji ciekawy motyw fabularny. Wpleć stopniowo w dialogi to, że bohater czegoś nie pamięta. Przykładowo: rozmawia z przyjaciółmi w karczmie, świętując zwycięstwo. Kiedy jego serdeczny kolega pyta go, czy pamięta, jak „smażył cholewki do złotowłosej Jagny”, niech bohater zmarszczy brwi i odpowie, że nie pamięta.

Wszyscy odbiorą to za wstyd i zaczną się z niego śmiać – jak to bywa w takich scenach. Wtrąć jednak między zdaniami, że to nie była kwestia wstydu. Twój bohater naprawdę nie mógł sobie owej Jagny przypomnieć.

To tylko drobna wstawka, jednak uważny czytelnik może wówczas dostrzec, że coś jest nie tak.

Podsumowanie i praktyka kowalska

Przeklęty artefakt to nie tylko rekwizyt. To katalizator najtrudniejszych decyzji w życiu bohatera.

Spójrz na poniższą scenę. W obu przypadkach dotyczy tego samego: odnalezienia magicznej broni. Wojmir i Sambor badają starożytny sztylet znaleziony w kurhanie, o którym wiele słyszeli oboje.

Zły rodzaj worldbuildingu (suche statystyki, brak emocji):

„– Uważaj, Wojmirze – powiedział Sambor, oglądając sztylet. – To przeklęta broń ze starej epoki. Zadaje ogromne rany sługom cienia, ale jej używanie powoli obniża twoją siłę życiową i psuje relacje z innymi ludźmi, bo roztacza złą aurę. Jeśli będziesz go używał zbyt często, ostatecznie postradasz zmysły i oszalejesz. Zastanów się, czy warto go brać”.

Oczywiście: jak zawsze nieco przesadziłem, ale powyższy przykład dobrze obrazuje, dlaczego takie opisywanie jest słabe. Brzmi jak czytanie opisu przedmiotu w ekwipunku z gry fantasy. I to nie najlepszej gry. Nie ma w tym żadnej grozy, ciężaru ani wyjaśnienia, jak ta klątwa objawia się w rzeczywistości).

Dobry rodzaj worldbuildingu (ciężar, zmysły i groza):

„Sambor cofnął dłoń, jakby oparzył się o wrzątek, choć sztylet leżący na kamieniu był pokryty szronem. Czarodziej wytarł palce o płaszcz, oddychając ciężko.

– Nie dotykaj rękojeści, Wojmirze. – Głos maga drżał. – Ta stal... ona wciąż czuje głód rzezi, do jakiej jej użyto.

Wojownik podszedł bliżej i przyklęknął obok. Broń zdawała się śpiewać do niego, wołać. Nie potrafił pojąć słów, którymi sztylet przemawiał, lecz wiedział, że pragnie go pochwycić już teraz.

– To nasza jedyna broń przeciwko Dzieciom Gór – przemówił powoli, nie potrafiąc oderwać wzroku od artefaktu. – Bez niego nasz lud popadnie w coś gorszego, niż zwykła niewola.

– Być może masz racje. Jeśli legendy mówią prawdę, to ten, który włada tym sztyletem, nigdy niczuje zmęczenia ani strachu. Mróz Dzieci Gór nie będzie go w stanie choćby musnąć. – Sambor odetchnął głęboko i oparł się o swój kostur. – Ale gwarantuję ci, przyjacielu, że po kilku nocach obudzisz się, stojąc nade mną z tym sztyletem w ręku i nie będziesz pamiętał, jak wstałeś ze swojego posłania. Będziesz na tyle silny, aby mu się przeciwstawić?

Wojmir milczał. Nie znał bowiem odpowiedzi na tak postawione pytanie”.

Dlaczego to działa? Przedstawiłem Ci tutaj legendy o orężu, co uzupełnia historię świata. Jest zarówno reakcja fizyczna w postaci oparzenia, a przy tym mentalna, czyli kuszenie Wojmira. Jest także stawka: z jednej strony sztylet może ocalić lud Sambora i Wojmira, lecz jednocześnie grozi tym, że wojownik zmieni się w potwora, gotowego do zabicia własnego przyjaciela.

Oczywiście są to tylko krótkie przykłady. Dobrze jednak obrazują (przynajmniej moim zdaniem!) jak opisywać magiczne artefakty w książkach fantasy tak, aby czytelnik czuł rozterki moralne bohatera.

Powodzenia w Twojej Kuźni Opowieści, Kowalu!