KUP TERAZ

Legendy Polskie

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

O AUTORZE

Nazywam się Adrian i od lat tropię ślady dawnych wierzeń Słowian. W moich tekstach nie znajdziesz wyssanych z palca legend – każdą opowieść buduję na fundamencie prac prof. Aleksandra Gieysztora i innych wybitnych badaczy. Moją misją jest pokazanie Ci naszych korzeni w sposób rzetelny i wolny od przekłamań.

Tę samą pasję do tworzenia przelewam na karty moich książek. W Legendach Polskich dokonuję re-tellingu podań, którymi zaczytywaliśmy się do snu. Z kolei w Opowieściach Ku – moim ukochanym dziele – zapraszam Cię do onirycznego świata baśni i mitologii, gdzie magia jest ważniejsza niźli ludzka logika.

Słowa, którymi posługujemy się na co dzień, ukrywają w sobie słowiańskie dziedzictwo. Pojęcia takie jak „gospodarz” czy „włodyka” to bezpośrednie echo starożytnej, indoeuropejskiej struktury władzy. Nasi przodkowie używali ich do opisu suwerenów, którzy na ziemi reprezentowali najwyższy, magiczno-religijny i prawny ład.

Chrześcijaństwo nie odrzuciło słowiańskiego „pana gości”, lecz zaadaptowało to pojęcie, nazywając nim samego Boga. Zrozumienie pierwotnego znaczenia tych słów całkowicie zmienia nasze spojrzenie na to, jak pierwotnie zorganizowana była wspólnota Słowian.

Prasłowiańskie dziedzictwo gospodarza i włodyki

Prasłowiańskie słownictwo związane z organizacją społeczną przechowuj ciekawe, praindoeuropejskie dziedzictwo. Słowa takie jak gospod (gospodzin) czy włodyka, których form używamy do dziś, są znakomitym przykładem tego, jak dawni Słowianie pojmowali suwerenność i strukturę swojej wspólnoty.

Tytułowym „panem gości” był pierwotnie gospodь. Wyraz ten jest prastarym złożeniem słów gostь (gość) oraz podь. Ten drugi człon bezpośrednio nawiązuje do ogólnoindoeuropejskiego rdzenia pot(i)s, co oznaczało „władcę” lub „pana”. Z kolei drugi ze wspomnianych terminów, czyli vladyka (włodyka), powstał od formy voldyka i opiera się na rdzeniu voldtъ lub voldtь, co po prostu oznaczało „władzę”.

Do tej samej archaicznej grupy pojęciowej określającej dawnych zwierzchników należy również pradawna forma słowa „pan” oraz tytuł żupan. Niekiedy Słowianie na jedno pojęcie zwierzchnika używali wielu z tych nazw obocznie: gospodzin, włodyka, pan czy ksiądz.

Słowiańska struktura społeczeństwa i władzy

Obecność tych pojęć w języku prasłowiańskim rzuca doskonałe światło na przedpaństwową, pogańską strukturę władzy. Wspólne dziedzictwo ludów indoeuropejskich układało się w hierarchię społeczną, która odpowiadała podstawowym czynnościom:

• Władza i prawo – w postaci wodza, księcia czy króla oraz wszelakiego rodzaju kapłanów i szamanów.
• Wojna i obrona – wojownicy, którzy chronili plemię, jak i zdobywali nowe tereny.
• Rolnictwo i gospodarka – dotyczyła obowiązków dnia codziennego jak uprawa roli, hodowla zwierząt czy rybołówstwo.

Słowiańska terminologia władzy idealnie wpisuje się w pierwszą z tych sfer. Zgodnie z koncepcją indoeuropejskiego trójpodziału społecznego sformułowaną przez Georgesa Dumézila, ta pierwsza funkcja obejmowała właśnie sferę suwerenności (władzy) w jej dwóch nierozerwalnych aspektach: prawnym oraz magiczno-religijnym.

W wymiarze ludzkim reprezentowali ją władcy i kapłani, a w panteonie mitycznym odpowiadały jej bóstwa naczelne (jak słowiański Perun i Weles), które opiekowały się społecznością i czuwały nad podziałem dóbr. Gospodь i włodyka byli więc uosobieniem tej właśnie pierwszej, prawnej i religijnej funkcji suwerena na ziemi.

Dlaczego te słowa przetrwały tysiąclecia?

Ewolucja języka i kultury pokazuje, że nawet gdy z biegiem stuleci zmieniają się same realia (ustrój, narzędzia czy wierzenia), nazwy często pozostają te same. Słowo gospodь, pierwotnie opisujące słowiańskiego pana i gospodarza przyjmującego gości, było silnie zakorzenione w mentalności jako synonim najwyższego autorytetu.

Dlatego też po  przyjęciu chrześcijaństwa zostało gładko zaadaptowane do nowej religii.

Użyto go do przetłumaczenia łacińskiego Dominus, przez co dawny „pan gości” stał się tytułem samego Boga (Gospodzin, Pan), a włodyka (we wschodniej Słowiańszczyźnie) do dziś bywa tytułem dostojników kościelnych.

Dla dociekliwych (źródła):

1. Gieysztor A., Mitologia Słowian, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2006.
2. Szyjewski A., Religia Słowian, Wydawnictwo WAM, Kraków 2003.
3. Bruckner A., Mitologia słowiańska i polska, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1985.