Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

Strona www stworzona w kreatorze WebWave.

KUP TERAZ

Legendy Polskie

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

Wielu autorów uważa, że pisanie to tylko wena, natchnienie i epickie bitwy. To istotny element procesu tworzenia, ale jako Kowal Opowieści nie możesz zapomnieć o technicznych aspektach.

Pisanie to w dużej mierze inżynieria tekstu. Możesz stworzyć najgłębszą postać w historii literatury, ale jeśli jej wypowiedzi będą sformatowane z błędami, redaktor wyrzuci tekst do kosza po pierwszej stronie, a czytelnik zmęczy się chaosem wizualnym.

Błędy w interpunkcji dialogowej to odpowiednik chodzenia w brudnych butach po czystym dywanie. Niszczą imersję. Oto jedyny poradnik techniczny, jakiego potrzebujesz. Wykuj go na blachę.

A jeśli chcesz poznać zasady pisania dialogów, aby nie zanudzić czytelnika, serdecznie zapraszam do poniższego poradnika:

Dialogi, które tną jak brzytwa i te, które leczą rany. Jak pisać rozmowy w fantastyce?

Narzędzie zbrodni – półpauza (–)

Zanim napiszesz pierwsze słowo, musisz wybrać odpowiednią broń. W polskiej typografii beletrystycznej dialogi zaczynamy od półpauzy.

• Dywiz (-) – krótka kreska. Służy do łączenia wyrazów (np. biało-czerwony). Nie używamy jej w dialogach. To absolutny błąd.

• Półpauza (–) – średnia kreska (En dash). To jest standardowy znak dialogowy w Polsce.

• Myślnik (—) – bardzo długa kreska (Em dash). Rzadziej stosowana w nowoczesnym składzie, choć poprawna. Osobiście polecam trzymać się półpauzy.

Co istotne: półpauzę oddziela się od tekstu spacją z jednej i z drugiej strony. Oczywiście możesz też postawić na myślnik (czyli pauzę), ale wtedy pamiętaj, aby trzymać się jednego zapisu. Nigdy nie mieszaj w tekście półpauzy z pauzą.

Didaskalia narracyjne i pisanie dialogów

To jest moment, w którym wykłada się 90 proc. debiutantów. Skąd to wiem? Bo sam to robiłem, koleżanka-pisarka to robiła, a i znajomi na kursie pisarskim również ten błąd popełniali.

O co chodzi? Kiedy bohater kończy mówić, a Ty chcesz dodać opis narracyjny, musisz zadać sobie jedno pytanie: czy słowo, którego używam, opisuje wydawanie głosu, czy czynność fizyczną? Wbrew pozorom ma to olbrzymie znaczenie.

Ścieżka A – czasowniki mowy (Verba dicendi)

Jeśli po wypowiedzi następuje słowo oznaczające wydawanie głosu (powiedział, szepnął, krzyknął, wrzasnął, mruknął, odparł, zapytał, wycharczał, syknął itd.), traktujemy to jako ciągłość jednego zdania.

Zasady:

• Wypowiedź kończysz bez kropki.

• Stawiasz spację i półpauzę.

• Po półpauzie piszesz małą literą.

• Didaskalia rozpoczynasz czasownikiem, odnoszącym się do wypowiedzi.

• Kropka ląduje dopiero na samym końcu didaskaliów.
   

Wzór: – Wypowiedź – czasownik mowy.

Przykłady:

– Nie mam pojęcia – powiedział Jan.

– To jest absolutnie niemożliwe – odparła Maria.

– Nie rób tego – szepnął, patrząc jej w oczy.

A co ze znakiem zapytania lub wykrzyknikiem? Zasada jest taka sama. Jeśli wypowiedź kończy się znakiem zapytania lub wykrzyknikiem, znak ten zostawiasz, ale po półpauzie nadal piszesz małą literą. To wciąż jest to samo zdanie w sensie gramatycznym.

– Dlaczego to zrobiłeś? – zapytał cicho.

– Wynoś się! – krzyknęła, rzucając w niego wazonem.

Ścieżka B – czasowniki akcji (Verba actionis)

Jeśli po wypowiedzi następuje opis czynności, która nie jest mówieniem (uśmiechnął się, wstał, westchnął, wzruszył ramionami, spojrzał w okno, pokiwał głową), to są to dwa odrębne zdania. Nie można „uśmiechnąć się zdania” ani „spojrzeć słowa”.

Zasady:

• Wypowiedź kończysz kropką (lub pytajnikiem/wykrzyknikiem).

• Stawiasz spację i półpauzę.

• Po półpauzie piszesz wielką literą, bo zaczynasz nowe zdanie.

• Stosujesz szyk prosty, czyli podmiot + orzeczenie (czasownik akcji).
   

Wzór: – Wypowiedź. – Podmiot czasownik akcji.

Przykłady:

– To chyba tutaj. – Mężczyzna spojrzał na mapę.

– Nienawidzę cię! – Elara trzasnęła drzwiami.

– Czy to koniec? – Marek podniósł wzrok znad talerza.

Oczywiście, jeśli z kontekstu wiadomo, kto wykonuje czynność, podmiot można pominąć: „– To chyba tutaj. – Spojrzał na mapę.”, ale pełna forma z podmiotem na początku najlepiej oddaje odrębność tego zdania.

Zasada ta też zmienia się w przypadku narracji pierwszoosobowej. Wówczas logiczne jest, że jeśli napiszesz „wstałem”, to dotyczy to narratora. Nie musisz dodawać podmiotu „ja”.

Pułapka „westchnął” i „uśmiechnął się”

To najczęstszy błąd, za który redaktorzy odejmują punkty. Westchnienie to wypuszczenie powietrza. To nie jest mowa. Uśmiech to grymas twarzy. To nie jest mowa.

Dlatego traktujemy je jako akcję (Ścieżka B).

Przykłady negatywne:

– Ależ to piękne – westchnęła Ania. (Błąd: nie da się wypowiedzieć słów poprzez samo wypuszczenie powietrza).

– Kocham cię – uśmiechnął się Marek. (Błąd: nie da się uśmiechnąć słowa „kocham”).

Przykłady pozytywne:

– Ależ to piękne. – Westchnęła Ania.

– Kocham cię. – Uśmiechnął się Marek.

Wtrącenia w środku wypowiedzi

Czasami chcesz przerwać wypowiedź bohatera opisem, a potem pozwolić mu mówić dalej. Tutaj również obowiązuje żelazna logika mówienia vs. działania.

Wtrącenie z mówieniem (mała litera, przecinki):

– Nie wiem – mruknął, patrząc w ziemię, po czym dodał: – Ale się dowiem.

Wtrącenie z działaniem (kropki, wielkie litery):

– Nie wiem. – Kopnął kamień i schował ręce do kieszeni. – Ale się dowiem.

Narracja może też być nieco krótsza i wyglądać o w ten sposób:

– Nie wiem – mruknął ponuro Książę Paproci – ale się dowiem.

Co istotne: w przypadku takiej narracji, jeśli pojawiłby się w miejscu wtrącenia przecinek, nie wstawiasz go. Funkcję przecinka pełni tutaj wtrącenie narracyjne. Tak jak w powyższym przykładzie: przed ale powinniśmy postawić przecinek, ale „mruknął ponuro Książę Paproci” już to zrobiło.

Po co stosować taką narrację? Ma ona zastosowanie wtedy, kiedy chcesz podkreślić, jaki stan emocjonalny towarzyszy danej kwestii i w jaki sposób jest ona wypowiadana lub wyraźnie wskazać, kto przekazuje daną kwestię dialogową.

Jest to bardzo przydatne w przypadku dialogów, gdzie udział bierze kilka postaci. A pisanie cały czas na końcu półpauzy i dopisywanie bohatera jest często monotonne i wygląda zwyczajnie źle, zaburzając akcję.

Dla przykładu: poniżej napisałem dialog między Jackiem, Kwiatem Paproci oraz Wistrą, kapłanką Welesa.

– Może ma to sens, lecz wciąż mi się to nie podoba – stwierdził Jacek.

– A masz jakiś inny pomysł? – zapytała Kwiat Paproci.

– Ja mam parę, ale jakoś nie wykazujecie entuzjazmu, żeby mnie wysłuchać. A szkoda. Jestem kopalnią dobrych pomysłów – stwierdziła ironicznie Wistra.

– Och, zamknij się już. Dlatego właśnie nie znoszę kapłanek – rzuciła pogardliwie Kwiat Paproci.

– Czy to groźba? – zapytała wyznawczyni Welesa.

– Przestańcie się kłócić w końcu. To nie czas na spory między nami – mruknął Jacek.

Wyobraź sobie teraz, że w tym dialogu usuwamy wtrącenia narracyjne. Czy czytelnik zrozumie, kto co mówi? Zapewne nie. A to tylko dialog trzech osób! Co by było, jakbyś wprowadził do sceny pięciu bohaterów?

Jednak z drugiej strony: te wtrącenia narracyjne są dosyć monotonne i mogą czytelnika irytować. Jednak możesz również poinformować go, kto co mówi, w ten sposób:

– Może ma to sens – stwierdził Jacek – lecz wciąż mi się to nie podoba.

– A masz jakiś inny pomysł? – zapytała Kwiat Paproci.

– Ja mam parę – stwierdziła ironicznie Wistra – ale jakoś nie wykazujecie entuzjazmu, żeby mnie wysłuchać. A szkoda. Jestem kopalnia dobrych pomysłów.

– Och, zamknij się już. Dlatego właśnie nie znoszę kapłanek – rzuciła pogardliwie Kwiat Paproci.

– Czy to groźba? – zapytała wyznawczyni Welesa.

– Przestańcie się kłócić w końcu – mruknął Jacek, po czym dodał: – To nie czas na spory między nami.

Rzecz jasna: to tylko prosty przykład. Jednak porównaj oba dialogi i zapytaj samego siebie: który z nich jest lepiej napisany?

Pisanie dialogów – drobne porady

Istnieją jeszcze dwie porady, którymi pragnę się podzielić. Nie są to ścisłe zasady, ale warto o nich wiedzieć.

Nie pisz ciągiem dialogów

Jeśli piszesz długie dialogi, to dobrze od czasu do czasu rozdzielić je narracją. I to nie narracją wplecioną w dialog, a oddzielnym akapitem. Niech któraś z postaci zamilknie na chwilę, podejdzie do okna i pomyśli, zanim odpowie. Dialogi pisane ciągiem często są męczące, a czytelnik czasem gubi się, co właściwie dany bohater robi, gdzie siedzi i jak się czuje.

Unikaj stosowania półpauz w dialogach

Przyznam szczerze: chociaż używam półpauz w pisaniu blogowym, wystrzegam się go jak ognia w moich książkach. Uważam to za anglicyzm, który niekoniecznie pasuje do naszej polskiej literatury. Nie oznacza to jednak, że Ty nie możesz z nich korzystać. JEdnak co istotne: wystrzegaj się ich w dialogach. W literaturze anglosaskiej to nie problem, bo tam dialogi kończą się i zaczynają cudzysłowem. Jednak u nas sprawa ma się inaczej.

Dla przykładu fragment dialogu, który kiedyś napisałem w jednym poradniku:

„Skuba zabrał ze sobą włócznię, Serafina – miecz. W porównaniu do uzbrojonych po zęby wojów z północy prezentowali się nad wyraz skromnie.

– Więcej wam nie trzeba? – zapytał dowódca oddziału.

– Nie bój się o nas, poruczniku. Serafia – choć sprawia inne wrażenie – jest tym bardziej zabójcza, im mniej żelastwa ma na plecach – odrzekł mu Skuba, po czym dodał: – Poza tym, czyż nie macie własnych zmartwień? Wszak – jeśli mnie pamięć nie myli – macie mnóstwo obowiązków”.

Połapanie się w tak zapisanym dialogu utrudnia zrozumienie, kiedy zaczyna i kończy się dialog, a kiedy wtrącenie narracyjne. Zamiast tego rozpisz dialog tak, by półpauza nie była konieczna albo zastosuj stare, dobre przecinki.

Podsumowanie (Ściąga Kowala)

Wydrukuj to sobie i powieś nad biurkiem:

• On powiedział:
  – Dialog – powiedział Książę Paproci. (mała litera, bez kropki, orzeczenie na początku, potem podmiot).

• On zapytał:
  – Dialog? – zapytał Książę Paproci.

• On krzyknął:
  – Dialog! – krzyknął Książę Paproci.

• On zrobił:
  – Dialog. – Książę Paproci zrobił. (Wielka litera, kropka, podmiot na początku, potem orzeczenie).

• On westchnął:
  – Dialog. – Westchnął Książę Paproci.
   

Stosuj te zasady, a Twój tekst zyska profesjonalny szlif, jeszcze zanim redaktor poprawi pierwszą literówkę.