KUP TERAZ

Legendy Polskie

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

O AUTORZE

Nazywam się Adrian i od lat tropię ślady dawnych wierzeń Słowian. W moich tekstach nie znajdziesz wyssanych z palca legend – każdą opowieść buduję na fundamencie prac prof. Aleksandra Gieysztora i innych wybitnych badaczy. Moją misją jest pokazanie Ci naszych korzeni w sposób rzetelny i wolny od przekłamań.

Tę samą pasję do tworzenia przelewam na karty moich książek. W Legendach Polskich dokonuję re-tellingu podań, którymi zaczytywaliśmy się do snu. Z kolei w Opowieściach Ku – moim ukochanym dziele – zapraszam Cię do onirycznego świata baśni i mitologii, gdzie magia jest ważniejsza niźli ludzka logika.

Kiedy nadchodziło zimowe przesilenie, a noce stawały się najdłuższe i najciemniejsze w roku, Słowianie wierzyli, że zaciera się granica między bezpieczną ludzką osadą a mrocznym, drapieżnym lasem. W tym przełomowym czasie odprawiano jeden z najbardziej fascynujących rytuałów magii ochronnej.

To wtedy nasi przodkowie zapraszali na ucztę wilka.

Obyczaj ten, kultywowany przez Słowian zachodnich i południowych podczas uroczystego pośnika (pierwotnej, pogańskiej formy wieczerzy, z której o wiele później wyewoluowała dzisiejsza Wigilia), wydaje się z pozoru absurdalny. Dlaczego chłopi, którzy na co dzień panicznie drżeli o swój dobytek i inwentarz, wołali w stronę drapieżnika?

Był to wyraz głębokiego, rdzennie pogańskiego szacunku dla dzikich sił natury i próba zawarcia z nimi magicznego paktu o nieagresji na cały nadchodzący rok.

Magia grochu i dary ziemi

Nawiązywanie więzi ze światem zaświatów i dzikiej przyrody zawsze odbywało się poprzez symboliczne dzielenie się pożywieniem. Podstawą wilczego poczęstunku nie było surowe mięso, lecz świąteczny groch. Była to roślina o potężnym znaczeniu symbolicznym, wykorzystywana w magii płodności oraz kultach przodków.

Zgodnie z zasadą, że z bestią należy się zjednoczyć, gospodarz przeznaczał dla niej dokładnie to samo jedzenie, które spożywali domownicy. Na oknie stawiano drewnianą misę, do której trafiały wyłącznie postne dary lasu i uprawianej ziemi:

• Gotowany groch i suchy bób,

• Zasmażana kapusta z rzepą (ziemniakami) i odrobiną masła,

• Leśne grzyby,

• Kasza jęczmienna,

• Lokalne kluski (np. orawskie rzezańce z makiem lub chałuski ze śliwami),

• Gęsty barszcz ćwikłowy.

Warto dodać, że podobne dary ofiarowano także leszemu. Demon ten, znany jako opiekun lasów, był także zwany Pasterzem Wilków.

Rytuał na progu światów

Z miską pełną parującego jedzenia gospodarz podchodził do okna lub stawał w otwartych drzwiach chałupy. Było to miejsce kluczowe. Próg i okno stanowiły w słowiańskiej magii granicę oddzielającą oswojony świat ludzi od pełnego demonów królestwa natury.

To tam, patrząc w zimowy mrok, gospodarz wypowiadał słowiańskie zaklęcia, które miały ugiąć rzeczywistość do jego woli:

„Wilku, wilku, chodź do grochu! Jak nie przyjdziesz do grochu, to nie przychodź do Nowego Roku”.

W innych regionach (np. na Rzeszowszczyźnie) obrzęd przybierał nieco inną formę. Gospodarz odkrawał grubą pajdę chleba, uderzał nią rytmicznie w szybę i wołał w noc:

„Wilczku, wilczku, prosimy cię do pośniczku, jak nie przyjdziesz dzisiaj, nie chodź nigdy”.

Istniała również znacznie bardziej stanowcza formuła magiczna:

„Wilku, wilku, chodź do grochu! Jak nie przyjdziesz, siedź do roku. Nie miałeś tu jatowiska, nie miej tu i legowiska!”.

Jeśli las odpowiadał ciszą, a wezwany drapieżnik nie zjawił się przed domostwem (co oczywiście było pożądane), gospodarz uciekał się do ostatecznego aktu magii odpychającej. Z siłą ciskał garścią grochu prosto w szybę okienną, co miało przypieczętować zaklęcie.

Święte prawo gościnności a magia profilaktyczna

Ten pradawny zabieg nie miał nic wspólnego z dokarmianiem zwierząt w trudnym czasie. Była to surowa magia ochronna. Złożenie ofiary (podobnej do łotewskich ofiar z żywej kozy zostawianej wilkom na rozstajach dróg) miało zmusić drapieżnika do uległości.

Zaproszenie wilka do stołu czyniło z niego symbolicznego gościa. Zjedzenie ludzkiego jedzenia zmuszało go do przestrzegania plemiennego prawa gościnności. Wierzono, że po takim obrzędzie wataha straci swoją krwiożerczość wobec konkretnego gospodarza, a jego dobytek i trzoda pozostaną bezpieczne przez wszystkie nadchodzące miesiące.

Ten niezwykły obyczaj przetrwał w ludowej pamięci aż do początków XX wieku, przypominając o czasach, gdy człowiek próbował negocjować z potęgą lasu na równych, magicznych zasadach.

Więcej o samym prawie gościnności pisałem w tym artykule:

Pakt na progu słowiańskiej chaty. Jak kawałek chleba i sól decydowały o życiu lub śmierci

Dla dociekliwych (źródła):

1. Wojtas M., Obrzędy i Zwyczaje Doroczne, Górale Babiogórscy.
2. Szmuc J.,  Społeczeństwo wobec przyrody – związki przyrody z człowiekiem w zwyczajach ludowych w Polsce i wybranych krajach Europy, Przegląd Przyrodniczy, 2018.
3. Wężowicz-Ziółkowska D.,  Wilki i ludzie: małe kompendium wilkologii.