KUP TERAZ

Legendy Polskie

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

O AUTORZE

Nazywam się Adrian i od lat tropię ślady dawnych wierzeń Słowian. W moich tekstach nie znajdziesz wyssanych z palca legend – każdą opowieść buduję na fundamencie prac prof. Aleksandra Gieysztora i innych wybitnych badaczy. Moją misją jest pokazanie Ci naszych korzeni w sposób rzetelny i wolny od przekłamań.

Tę samą pasję do tworzenia przelewam na karty moich książek. W Legendach Polskich dokonuję re-tellingu podań, którymi zaczytywaliśmy się do snu. Z kolei w Opowieściach Ku – moim ukochanym dziele – zapraszam Cię do onirycznego świata baśni i mitologii, gdzie magia jest ważniejsza niźli ludzka logika.

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

Strona www stworzona w kreatorze WebWave.

W tradycji ludowej i mitologii Słowian bocian zajmuje miejsce szczególne. To „boży ptak”, którego obecność na dachu nie była kwestią przypadku, lecz znakiem najwyższego błogosławieństwa. Wierzenia naszych przodków przypisywały mu naturę niemal ludzką, a jego coroczne wędrówki postrzegano jako mistyczną podróż między sferą ziemską a zaświatami.

Wokół bocianów narosło wiele mitów, jak i powstało swoiste tabu. Zabicie bociana było traktowane jako grzech, a skrzywdzony ptak potrafił się mścić. Jak nasi przodkowie traktowali bociana?

Mit o ludzkim pochodzeniu, czyli kara za ciekawość

Dlaczego bocian ma czerwone nogi i brodzi w błocie, wyłapując żaby? Słowiańska mitologia wyjaśnia to poprzez opowieść o upadku i karze. Według legendy, u początku świata demiurg, czyli przypuszczalnie Perun, utożsamiany później z Bogiem, postanowił oczyścić ziemię z istot nieczystych: gadów, robactwa i płazów.

Wszystkie te stworzenia zapakował do worka i powierzył człowiekowi, nakazując go zniszczyć.

Ciekawość okazała się jednak silniejsza od posłuszeństwa. Człowiek chciał zajrzeć do środka, toteż rozwiązał worek, a plagi rozpełzły się po świecie. Za karę niefortunny posłaniec został zmieniony w bociana, by na wieki „sprzątać świat”. Czerwone nogi i dziób mają być pamiątką tamtego dnia: jedni mówią, że to rumieńce wstydu, inni widzą w nich krew z ran zadanych przez kąsające żmije podczas próby ich ponownego schwytania.

Stąd bocian winien być traktowany niemal jak człowiek, bo w gruncie rzeczy nim jest.

Bociania Ziemia – gdzie ptaki stają się ludźmi?

Ciekawym elementem rodzimej wiary jest koncepcja „Bocianiej Ziemi”. Na Pomorzu, w Bułgarii i Macedonii wierzono, że kraina, do której bociany odlatują na zimę, leży na samym krańcu świata i rządzi się niezwykłymi prawami.

• Przemiana – po dotarciu na miejsce lub przepłynięciu wielkiego morza, bociany zrzucają pióra i stają się ludźmi, prowadząc zwyczajne, osiadłe życie.

• Powrót – aby wiosną znów przybrać ptasią postać, muszą wykąpać się w cudownym jeziorze lub (według innych podań) klasnąć w dłonie.

• Pielgrzymka – Bułgarzy nazywali bociana xadžija (pielgrzymem), wierząc, że jego wędrówka to tak naprawdę coroczna wyprawa religijna do miejsc świętych.

Jak więc widzisz, nawet bocianie wędrówki były utożsamiane z ludzkimi podróżami. Po prostu ich możliwości przemierzania się w dawnych czasach były większe niźli nasze.

Nosiciel dusz i strażnik Wyraju

W słowiańskiej kosmologii bocian pełnił funkcję „niebiańskiego kuriera”. Jako jedna z nielicznych istot miał on dostęp do Wyraju. Była to mityczna, wiecznie zielona kraina dusz znajdująca się w koronie Drzewa Kosmicznego. W mitologii Słowian Wyraj pełnił funkcję zaświatów wraz z Nawią. Można go w uproszczeniu określić jako „zaświaty górne”.

To właśnie stamtąd bociany sprowadzały dusze dzieci na ziemię. Wierzono, że dusze ludzkie dojrzewają w Wyraju pod postacią piskląt, a bocian, posiadający silną symbolikę płodności, przebija barierę między światami swoim czerwonym dziobem i umieszcza nowe życie w łonie matki. Metody „dostawy” różniły się regionalnie: od wrzucania dziecka przez komin, po kaszubskie wierzenie o żabach wrzucanych do domu, które dopiero po przekroczeniu progu stawały się noworodkami.

Co istotne: Wyraj często utożsamiano z ptakami. Nasi przodkowie wierzyli również, że to stamtąd wiele ptaków wraca na wiosnę, niosąc mądrość przodków w postaci dusz ludzkich, które po odpoczynku powracają na słowiańską ziemię.

Tabu i ochrona – gdy bocian opuszcza gniazdo

Bocian był traktowany jako domowy duch opiekuńczy. Jego gniazdo stanowiło najskuteczniejszy „piorunochron”. Wierzono, że tam, gdzie mieszka bocian, nigdy nie uderzy piorun, a dom ominie pożar i grad. Pełnił tym samym kluczową funkcję, podobnie jak domowik czy też wąż-opiekun.

Z uwagi na to opieka nad bocianami była obwarowana surowymi zakazami i nakazami:

• Zemsta za śmierć – zabicie bociana było grzechem śmiertelnym. Wierzono, że może to sprowadzić na wieś suszę, czy też ulewy, doprowadzając do gnicia zboża oraz gradobicie.

• Zwiastun nieszczęścia – nagłe, bezpodstawne opuszczenie gniazda przez ptaki było dla domowników wyrokiem. Oznaczało rychłą śmierć kogoś bliskiego lub nadchodzący ogień.

• Wróżby wiosenne – to, w jaki sposób po raz pierwszy ujrzałeś bociana wiosną, determinowało cały rok. Bocian w locie wróżył zdrowie i energię, a siedzący bez ruchu: lenistwo i chorobę.

By zachęcić te święte ptaki do osiedlenia się, wkładano do gniazd błyskotki. Na Podlasiu do dziś wspomina się o pieczeniu Busłowych Łap, czyli specjalnych chlebków w kształcie ptasich stóp, którymi witano powracających zza morza pielgrzymów.

Dla dociekliwych (źródła):

1. Szyjewski A., Religia Słowian, Wydawnictwo WAM, Kraków 2003.
2. Glińska-Lewczuk K., Gotkiewicz I., Wojciech Gotkiewicz W., Wittbrodt K., Zbyryt A., Bocian biały w krajobrazie Mazur, Instytucja Województwa Warmińsko-Mazurskiego, Krutyń 2022.
3. Bartmiński J., Bocian w słowiańskich wyobrażeniach ludowych, 1995.