KUP TERAZ

Legendy Polskie

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

O AUTORZE

Nazywam się Adrian i od lat tropię ślady dawnych wierzeń Słowian. W moich tekstach nie znajdziesz wyssanych z palca legend – każdą opowieść buduję na fundamencie prac prof. Aleksandra Gieysztora i innych wybitnych badaczy. Moją misją jest pokazanie Ci naszych korzeni w sposób rzetelny i wolny od przekłamań.

Tę samą pasję do tworzenia przelewam na karty moich książek. W Legendach Polskich dokonuję re-tellingu podań, którymi zaczytywaliśmy się do snu. Z kolei w Opowieściach Ku – moim ukochanym dziele – zapraszam Cię do onirycznego świata baśni i mitologii, gdzie magia jest ważniejsza niźli ludzka logika.

Węże to istoty, które przybierały w mitologii Słowian wiele form. Chociaż z uwagi na naleciałości chrześcijańskie obecnie zwierzę to jest często traktowane negatywnie, tak nasi przodkowie widzieli je inaczej.

Świetnym tego przykładem jest postać Króla Węży. W ludowych wierzeniach przybrał on formę baśniowego Władcy Gadów, który strzeże nie tylko wielkich skarbów, ale również wiedzy oraz mądrości. Jego charakterystycznym znakiem rozpoznawczym była lśniąca, złota korona.

To właśnie ona była obiektem pożądania każdego Słowianina.

Kim był Władca Gadów?

W polskich ludowych wierzeniach Król Węży to postać niezwykle potężna, budząca zarówno fascynację, jak i głęboki lęk. Uważany jest przez badaczy za pozostałość dawnego, praindoeuropejskiego kultu chtonicznego, czyli związanego ze strefą ziemi, zaświatów oraz śmierci.

Co jednak ciekawe: król węży zazwyczaj nie przybierał formy gigantycznego smoka czy potwora. Sam jego opis czy funkcja mogą na myśl przywodzić potężne bóstwa wężowe znane z indyjskich eposów jak  Mahabharata, czy Ramayana. Jednak nasz rodzimy Król Węży w wyobrażeniach ludowych nie wyróżniał się rozmiarami od naszych rodzimych, polskich gatunków.

Król węży wyglądał zatem jak zwykły wąż. Jego nadzwyczajność i władzę podkreślały korona i berło oraz majestatyczny sposób bycia. Z reguły pojawiał się bowiem w środku potężnego kłębowiska innych wężów, które stanowiły jego czujną straż przyboczną. Owi strażnicy gotowi byli błyskawicznie rzucić się w pogoń za każdym, kto próbowałby zagrozić władcy lub ukraść jego skarby

Fascynującym elementem korony były osadzone w niej diamenty. Nie pochodziły one jednak z kopalni, a z wężowej śliny. W słowiańskich wierzeniach te drogocenne kamienie miały służyć wężom za pokarm podczas długiego, zimowego snu w podziemiach.

Dodam tutaj, że w niektórych mitach Słowian wąż mógł stać się także smokiem. Więcej pisałem o tym w poniższym artykule:

Myślisz, że smoki zioną ogniem? Twoi słowiańscy przodkowie wierzyli w coś innego

Potęga wężowej korony

Już samo ujrzenie Króla Węży (szczególnie wiosną, przed dniem św. Wojciecha) zwiastowało człowiekowi ogromne szczęście. Jednak każdy Słowianin pożądał czegoś więcej: wężowej korony. Wejście w jej posiadanie miało dawać człowiekowi władzę, która wykraczała poza ludzkie pojmowanie.

Umożliwiała ona bowiem między innymi:

• Zdobycie nieskończonych bogactw – właściciel korony zyskiwał nieograniczony dostęp do bogactw ziemi. Wierzono, że zna dokładną lokalizację absolutnie wszystkich skarbów ukrytych na świecie.

• Mądrość i jasnowidzenie – artefakt dawał nadludzką wiedzę. Jego posiadacz potrafił czytać w ludzkich umysłach, przenikając nawet najgłębsze myśli potężnych królów i carów.

Istniała też mroczniejsza, brutalna droga do wykorzystania mocy węża. Wierzenia z Zabrzezia głosiły, że złodziej, który zabiłby Króla Węży, uciął mu głowę, ugotował ją, a następnie wypił powstały wywar, stawał się włamywaczem doskonałym. Zyskiwał magiczną moc odmykania najtrudniejszych zamków i kłódek samym tylko dotknięciem.

Jak zdobyć wężową koronę?

Odebranie artefaktu było przedsięwzięciem ryzykownym i zazwyczaj śmiertelnie niebezpiecznym, ponieważ władcy zawsze strzegły nieprzebrane roje lojalnych gadów. W podaniach ludowych przetrwały dwa główne sposoby na zdobycie korony:

• Dobrowolna nagroda (Pakt o przetrwanie) – Król Węży potrafił sam oddać koronę w dowód wdzięczności za wyświadczone mu dobro. Bardzo często łączyło się to z motywem węża domowego, mieszkającego pod progiem lub za piecem. W zamian za to, że domownicy nie robili mu krzywdy i pozwalali pić mleko z jednej miski z dziećmi, wąż zostawiał im swój bezcenny skarb. Czasem wystarczyło rzucić przed nim błyszczący metal lub rozłożyć na ziemi czyste, białe płótno, na które władca dobrowolnie zrzucał koronę.

• Podstęp i kradzież – złodzieje próbowali rozproszyć wężową straż, puszczając w kłębowisko gadów toczące się koło. Gdy węże rzucały się w pogoń za rzekomym intruzem, śmiałek zdzierał koronę z głowy władcy. Ta metoda rzadko kończyła się jednak sukcesem. Strażnicy błyskawicznie orientowali się w podstępie, zawracali i dopadali złodzieja, co ten z reguły przypłacał życiem.

Zaklinacze węży i ostatnia zemsta Króla

W polskich legendach funkcjonuje również motyw wędrownych zaklinaczy węży. Byli to ludzie posiadający magiczną moc, którzy potrafili wykopać głęboki dół i specjalnym świstem zwołać do niego absolutnie wszystkie węże z okolicy, by dokonać ich zagłady.

Król Węży zawsze przyczołgiwał się jako ostatni. Błagał zaklinacza o litość, a w zamian za ocalenie życia oferował mu swoją koronę. Jeśli jednak oprawca pozostawał niewzruszony i kazał zasypać dół, zdesperowany gad uciekał się do ostateczności. Zaciągał zaklinacza ze sobą w otchłań, dokonując krwawej i sprawiedliwej zemsty za zniszczenie całego swojego rodu.

Tym samym ludzka chciwość i chęć dominacji były surowo karane przez Króla Węży.

Dla dociekliwych (źródła):

1. Perls H., Wąż w wierzeniach ludu polskiego, Drukarnia Naukowa, Lwów, 1937.