KUP TERAZ

Legendy Polskie

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

O AUTORZE

Nazywam się Adrian i od lat tropię ślady dawnych wierzeń Słowian. W moich tekstach nie znajdziesz wyssanych z palca legend – każdą opowieść buduję na fundamencie prac prof. Aleksandra Gieysztora i innych wybitnych badaczy. Moją misją jest pokazanie Ci naszych korzeni w sposób rzetelny i wolny od przekłamań.

Tę samą pasję do tworzenia przelewam na karty moich książek. W Legendach Polskich dokonuję re-tellingu podań, którymi zaczytywaliśmy się do snu. Z kolei w Opowieściach Ku – moim ukochanym dziele – zapraszam Cię do onirycznego świata baśni i mitologii, gdzie magia jest ważniejsza niźli ludzka logika.

Podczas gdy podziemna Nawia kojarzyła się naszym przodkom z chłodem, mrokiem i bezczasem, na drugim biegunie słowiańskiego kosmosu istniała kraina skąpana w słońcu i wiecznej zieleni. Wyraj (nazywany również Iryjem) był w wierzeniach Słowian bajecznym ogrodem szczęśliwości.

Kraina ta była położona w koronie Drzewa Życia. To stamtąd na wiosnę ptaki przylatywały, niosąc dusze Słowian z powrotem na ziemię wraz z mądrością przodków.który stanowił znacznie bezpieczniejsze i bardziej przychylne duszom miejsce bytowania po śmierci niż ponure królestwo Welesa.

Podwójne oblicze słowiańskiego raju

Pierwotnie nasi przodkowie wyobrażali sobie zaświaty jako jedną, zintegrowaną przestrzeń otaczającą ziemską rzeczywistość. Dopiero z biegiem czasu słowiańska kosmologia dokonała wyraźnego podziału na dwie sfery ulokowane wokół Drzewa Kosmicznego:

• Wyraj niebiański (ptasi) – umiejscowiony wysoko w samej koronie Kosmicznego Drzewa. Było to miejsce pełne światła, ciepła i niegasnącej zieleni. To właśnie tam na czas zimy odlatywały ziemskie ptaki i tam rezydowały dusze zmarłych, czekając na swój czas.

• Wyraj podziemny (wężowy lub smoczy) – ukryty głęboko u samych korzeni Drzewa, często utożsamiany z samą Nawią. Stanowił królestwo przodków oraz schronienie, w którym każdej jesieni zaszywały się gady.

Samo słowo „raj” ma głębokie korzenie etymologiczne. Wywodzi się je od irańskiego rayi–, co oznaczało po prostu bogactwo i szczęście. Dla śmiertelników kraina ta pozostawała jednak całkowicie niedostępna.

Wyraj był otoczony potężnym, żelaznym ogrodzeniem, a dostępu do niego broniła wielka, ciężka brama.

Strażnicy z kluczami w szponach

Kto pilnował wejścia do tego podniebnego ogrodu? W pierwotnych, pogańskich wyobrażeniach funkcję tę pełniły istoty ornitomorficzne, czyli potężne, mityczne ptaki: Złoty Kur oraz Raróg. W ludowej wyobraźni przedstawiano je często jako drapieżne ptaszyska, które w swoich ostrych szponach dzierżyły klucze do bram zaświatów.

Więcej o Rarogu pisałem w poniższym artykule:

Złoty kur, ognisty sokół czy smok? Kim był Raróg w mitologii Słowian

Podobnie jak w przypadku Nawii, nazwa Wyraju wiąże się w językowych analizach z rdzeniami oznaczającymi „płynięcie”. Sugeruje to, że niebiański ogród również znajdował się za wielką, graniczną wodą, którą dusza musiała pokonać w drodze po wieczny spokój.

Ptasi szlak i kosmiczny cykl powrotów

Wędrówka ludzkiej esencji do Wyraju odbywała się szlakiem powietrznym. Słowianie patrzyli nocą w niebo i widzieli w nim gigantyczny drogowskaz. Rozgwieżdżoną Drogę Mleczną nazywano w folklorze Drogą Dusz, Drogą Przodków lub po prostu Ptasim Szlakiem. To właśnie tą trasą, pod postacią ptaków, dusze ludzi odlatywały na zimę do niebiańskiego ogrodu.

Co jednak najważniejsze, Wyraj nie był dla Słowian ostateczną, permanentną stacją końcową jak chrześcijańskie niebo. Było wręcz odwrotnie. Nasi przodkowie wierzyli w reinkarnację i cykliczność natury. Dusze mogły, a wręcz musiały powracać na ziemię, aby narodzić się na nowo w obrębie swojego rodu.

Tym samym mądrość i doświadczenia przodków były wiecznie żywe na Słowiańszczyźnie.

Ten kosmiczny cykl powrotów był ściśle powiązany z rytmem przyrody. Wiosną i latem dusze były zabierane z Wyraju przez ptactwo (między innymi bociany), które przynosiły je w dziobach na ziemię i zrzucały prosto do łon ciężarnych kobiet. Dlatego powrót ptactwa z zaświatów zwiastował naszym przodkom coś znacznie większego niż tylko cieplejsze dni. Był to ostateczny triumf życia nad śmiercią i odrodzenie kosmicznego ładu.

Życie po śmierci bez moralnego sądu

W słowiańskim Wyraju na próżno szukać chrześcijańskich motywów pośmiertnego sądu, piekielnych mąk czy nagrody za dobre uczynki. Los ludzkiej duszy po śmierci w żaden sposób nie zależał od moralności człowieka za jego życia.

O tym, czy dusza trafi do niebiańskiego ogrodu, decydowały dwie kluczowe kwestie:

• Rodzaj śmierci – to, w jaki sposób dany człowiek pożegnał się ze światem żywych. Kluczowe było to, czy była to śmierć naturalna i godna, czy gwałtowna.

• Rytuał pogrzebowy – precyzyjne dopełnienie wszelkich tradycyjnych obrzędów pogrzebowych przez żyjących członków rodu.

Wyraj oferował zmarłym bytowanie bardzo zbliżone do tego, które znali z ziemi, ale pozbawione codziennych trosk, głodu, chorób i cierpienia. Istnieje także teoria, według której do Wyraju przybywała dusza powietrza, która powracała z ptakami w nieskończonym cyklu, a dusza ziemi odpoczywała na wiecznie zielonych łąkach Nawii.

Dla dociekliwych (źródła):

1. Stawarz N., Koncepcje słowiańskich zaświatów, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.
2. Wiechno Z., Kosmiczne drzewo, Nawia i ciałopalenie, czyli mity i obrzędy pogrzebowe w wierzeniach dawnych Słowian, Instytut Germanistyki, Wydział Filologiczny, Uniwersytet Łódzki.