Słowiański „smok”, który kochał kobiety i władał piorunami. Zapomnij o tym, co znasz z zachodnich legend

W popkulturze smok to zazwyczaj krwiożercza bestia, która śpi na złocie i pożera dziewice, ziejąc przy tym ogniem. Dla naszych przodków rzeczywistość była o wiele bardziej skomplikowana.

Słowiański Żmij nie był zwykłym potworem – to potężna istota, która władała niebem, strzegła zaświatów i nawiązywała namiętne romanse ze śmiertelniczkami. Kim był ten skrzydlaty pan piorunów i dlaczego Słowianie traktowali go jak boskiego namiestnika?

Niebiański obrońca i władca błyskawic – Żmij w górze kosmosu

Wyobraź sobie niebo podczas najgorszej nawałnicy. Huk, oślepiające błyski i grad niszczący plony. Dla Słowian południowych i wschodnich to nie była zwykła pogoda – to była arena walki. Żmij, jako istota uraniczna (niebiańska), był czystym ogniem i światłem, co stawiało go w hierarchii tuż obok samego Peruna. Nie był siewcą chaosu, lecz potężnym strażnikiem, który bił się w naszej obronie.

Kiedy Żmij wzbijał się w chmury, pełnił trzy kluczowe funkcje:

Władca zjawisk niebieskich – wierzono, że to on odpowiada za spadające gwiazdy i meteoryty, a sam potwór był postrzegany jako żywa personifikacja pioruna.
Obrońca urodzaju – gdy czarne chmury niosły grad, Żmij toczył podniebne boje z „prawdziwymi” smokami, które próbowały „ukraść” deszcz bądź też chciały osuszyć ziemię.
Mistrz metamorfozy – choć opisywano go jako skrzydlatej bestii z ziejącą ogniem paszczą, potrafił przybrać formę orła, żurawia, a nawet niezwykle przystojnego młodzieńca.

Niekiedy w tym kontekście łączono Żmije z Płanetnikami. Wspólnie mieli oni walczyć, jako istoty ognia i powietrza, ze Smokami, czyli bestiami wody.

Strażnik Zaświatów i król węży – Żmij w mroku Nawii

Żmij miał też jednak zgoła odmienną interpretację zdaniem niektórych badaczy. Była to istota, która łączyła niebo z ziemią. W tej wersji Żmij stawał się sługą Welesa i mieszkańcem sfery podziemnej. Tutaj nie władał już ogniem niebieskim, lecz płodnością ziemi i spokojem zmarłych.

Jako „Król Węży” opiekuje się ukrytymi w głębinach bogactwami, dbając o to, by to, co zasiane, wydało plon. Na dawnych wsiach otaczano go niemal religijnym szacunkiem – był demonem opiekuńczym, którego obecność w pobliżu gospodarstwa zwiastowała dostatek ziarna i pieniędzy.

Niekiedy wręcz postrzega się Żmija jako inną formę Welesa, Pana Podziemi.

Żmij i Smok – odwieczna wojna żywiołów

W mitologii słowiańskiej Żmij i Smok stoją po dwóch stronach barykady. To nie są synonimy – to odwieczni wrogowie, których starcie definiuje losy świata. Ironicznie: to właśnie Żmij przypominał bardziej „typowego” europejskiego smoka, ziejącego ogniem. Tymczasem Smok w wierzeniach naszych przodków bardziej przypominał smoka azjatyckiego. Również w japońskich czy chińskich legendach smoki to istoty związane z żywiołem wody, a nie ognia.

Różnice między dwoma istotami są fundamentalne:

Ogień kontra Woda – Żmij to istota ognista i powietrzna. Smok to potwór akwatyczny, który pożera chmury i magazynuje wodę, sprowadzając na ludzi suszę.
Relacje z ludźmi – podczas gdy Smok pożera dziewice, Żmij nawiązuje z nimi romanse. To właśnie z tych namiętnych związków mieli rodzić się junacy – herosi o nadludzkiej sile, których można było poznać po małych skrzydełkach ukrytych pod pachami.
Służba bogom – jeśli uznać Żmija za istotę powietrza i ognia, to logicznie przypisuje się go do Peruna. Z kolei Smok służył Welesowi.

Żmij podziemny jako wcielenie boga Welesa, pilnujący wejścia do krainy zmarłych oraz strzegący ukrytych w ziemi skarbów i płodności.

Mistrz kamuflażu i ojciec herosów – Żmij w kulturze i historii

Gdy Żmij nie walczył na niebie ani nie pilnował bram zaświatów, potrafił wmieszać się w otoczenie tak skutecznie, że nikt go nie zauważał. Był mistrzem kamuflażu – legenda głosi, że potrafił zamienić się w złotego kozła, a nawet w sprzęty kuchenne (jak miotła czy ożóg), byle tylko uniknąć wykrycia przez wrogów.

Co ciekawe: żmij posiadał wiele głów. Mógł ich posiadać 3, 6, 9 czy nawet 12, a każda z nich potrafiła błyskawicznie odrosnąć. To upodobniało Żmija do hydry z mitologii greckiej, chociaż ponownie: hydra to bestia akwatyczna, a nie ognista.

Obecność Żmija w naszej historii jest namacalna do dziś. Ślady kultu (a przynajmniej żarliwego szacunku) przetrwały w nazwach miejscowości takich, jak Żmigród – czyli dosłownie „gród Żmija”. Słynne są też tzw. Żmijowe Wały, czyli ziemne wały obronne na terenie dzisiejszej Ukrainy. Według legendy powstały, gdy kowale zaprzęgli pokonanego potwora do pługa i wyorali dzięki niemu gigantyczne bruzdy w ziemi.

W świecie Słowian granica między dobrem a złem rzadko była linią prostą. Żmij, jako niebezpieczny kochanek, boski obrońca i strażnik śmierci, przypomina nam, że to, co najpotężniejsze, zawsze wymyka się łatwym ocenom.

Pobierz Poczet Bogów Zapomnianych

Thank you!