KUP TERAZ

Legendy Polskie

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

O AUTORZE

Nazywam się Adrian i od lat tropię ślady dawnych wierzeń Słowian. W moich tekstach nie znajdziesz wyssanych z palca legend – każdą opowieść buduję na fundamencie prac prof. Aleksandra Gieysztora i innych wybitnych badaczy. Moją misją jest pokazanie Ci naszych korzeni w sposób rzetelny i wolny od przekłamań.

Tę samą pasję do tworzenia przelewam na karty moich książek. W Legendach Polskich dokonuję re-tellingu podań, którymi zaczytywaliśmy się do snu. Z kolei w Opowieściach Ku – moim ukochanym dziele – zapraszam Cię do onirycznego świata baśni i mitologii, gdzie magia jest ważniejsza niźli ludzka logika.

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

Strona www stworzona w kreatorze WebWave.

Na długo po tym, jak większość Europy przyjęła nową religię, na odizolowanej wyspie Rugii tętniło życiem jedno z najpotężniejszych centrów rodzimej słowiańskiej wiary, czyli gród Arkona. To właśnie tam wznosiła się kunsztowna, drewniana świątynia poświęcona naczelnemu bóstwu tamtejszych plemion. Świętowit w mitologii Słowian nie był po prostu kolejnym duchem natury.

Odtworzona przez językoznawców nazwa Svętovit (gdzie svęt oznacza osobę rozporządzającą dobroczynną mocą nadprzyrodzoną, a vit to po prostu „pan”) doskonale oddaje jego status. Obecnie uznawany jest za lokalne oblicze, czyli tzw. hipostazę, Peruna Gromowładnego, naczelnego bóstwa Słowian.

Jego kult wiązał się z potężną władzą kapłańską i fascynującymi rytuałami, w których istotną rolę odgrywał święty wierzchowiec bóstwa.

Czterogłowy pan nadprzyrodzonej mocy

Samo wejście do świątyni w Arkonie miało budzić w wiernych zarówno lęk, jak i szacunek. Budowla była bogato zdobiona rzeźbieniami i malowidłami, a w jej centrum wznosił się monumentalny, przewyższający wzrostem dorosłego człowieka posąg Świętowita.

Mitologia słowiańska często przypisywała bóstwom wielką potęgę, ale wizerunek z Arkony był wyjątkowy. Bóstwo spoglądało na świat z czterech twarzy umieszczonych na czterech szyjach: dwie patrzyły w przód, a dwie w tył, symbolizując wszechwiedzę i czujność. Posąg miał krótko ostrzyżone włosy i wygolone wąsy.

Wokół bóstwa zgromadzono jego święte atrybuty: potężny miecz w srebrnej pochwie, wędzidło oraz siodło. W prawej dłoni posąg dzierżył róg wykonany z różnych kruszców. Raz do roku, podczas wielkiego święta, główny żerca Świętowita napełniał ten róg winem lub miodem pitnym. Na podstawie tego, ile płynu ubyło przez cały rok, kapłan wróżył, czy nadchodzące zbiory będą obfite, czy też lud czeka głód.

Święty wierzchowiec i nocne bitwy

Choć sam Świętowit był zaklęty w drewnie, wyznawcy słowiańskiej wiary byli pewni, że bóstwo jest aktywne. Jego fizycznym, namacalnym wysłannikiem i największą świętością Arkony był żywy, nieskazitelnie biały koń. Zwierzę to stanowiło oznakę boskiej władzy, co znajduje szerokie analogie w innych indoeuropejskich tradycjach. Przykładowo: białe konie przypisywano Zeusowi czy Ahura Mazdzie.

Biały koń Świętowita był otoczony wieloma przesądami, jak i surowym tabu:

• Zakaz dotykania – za ciężki grzech poczytywano wyrwanie choćby jednego włosa z grzywy lub ogona tego zwierzęcia.

• Wyłączność kapłana – prawo do karmienia i dosiadania wierzchowca miał wyłącznie główny żerca Świętowita. W przeciwieństwie do krótko ostrzyżonego posągu boga kapłan na znak swojego urzędu nosił długie włosy i okazałą brodę. Uważano, że zbyt częste użytkowanie konia przez zwykłych ludzi pozbawiłoby go boskiej wartości.

• Nocny jeździec – Słowianie w Rugii byli święcie przekonani, że pod osłoną nocy sam Świętowit opuszcza posąg, dosiada białego konia i wyrusza do walki z wrogami swojej czci. Na dowód tego kapłani często pokazywali wiernym konia, który o poranku, mimo zamknięcia w strzeżonej stajni, był zziajany, spocony i pokryty błotem, jakby właśnie wrócił z morderczej szarży. Motyw niewidzialnego nocnego jeźdźca jest zresztą bardzo żywy w całym słowiańskim folklorze.

Kopyto, które decydowało o wojnie

Funkcja białego konia nie kończyła się jednak tylko na symbolice. Był on istotny we wróżbiarstwie. To właśnie to zwierzę decydowało o polityce zagranicznej całego plemienia. Przed wyruszeniem na jakąkolwiek wojnę lub wyprawę, kapłani przeprowadzali rytuał wyroczni, który na przełomie XII i XIII wieku ze szczegółami opisał duński kronikarz Saxo Grammaticus.

Procedura wróżebna miała następujący przebieg:

• Przed świątynią kapłani rozstawiali trzy rzędy włóczni w równych odstępach. W każdym z rzędów wbijano w ziemię dwie włócznie ułożone na krzyż, z grotami skierowanymi ku dołowi.

• W czasie przygotowań do wyprawy zbrojnej, po uroczystej modlitwie, kapłan wyprowadzał konia w uździe z przedsionka świątyni i prowadził go przez przygotowane rzędy włóczni.

• Jeśli koń, przekraczając włócznie, postawił najpierw prawą nogę przed lewą, traktowano to jako szczęśliwy znak dla wyprawy. Wojsko mogło wówczas wyruszyć ze spokojem. Co ciekawe, przed podjęciem wyprawy morskiej wymagano, aby ten prawostronny pomyślny krok powtórzył się aż trzy razy z rzędu.

• Jeśli koń choć raz przekroczył przeszkodę, stawiając najpierw lewą nogę przed prawą, uznawano to za złą wróżbę i całkowicie zaniechiwano ataku na dany obszar, odwołując wyprawę lub zmieniając jej cel.

Tym samym Świętowit czuwał nad powodzeniem wypraw wojennych. W mitologii Słowian pełnił zatem kluczową rolę: jako patron wojowników, jak i obrońca.

Mroczne odbicie ze Szczecina

Tego rodzaju końskie wyrocznie miały swoje odpowiedniki w wielu dawnych tradycjach, a na samych ziemiach słowiańskich wcale nie były wyjątkiem. W nieodległym Szczecinie czczono potężnego Trzygłowa, który również posiadał swojego świętego wierzchowca, wykorzystywanego do niemal identycznych wróżb z włóczniami.

Istniała jednak jedna, istotna różnica: koń Trzygłowa był maści całkowicie czarnej (karej). Ta barwa wiązała się z podziemnymi, chtonicznymi kompetencjami tego bóstwa. Dzisiaj Trzygława utożsamia się z Welesem, o czym szerzej pisałem w moim opracowaniu dotyczącym Pana Podziemi.

Z kolei samego Świętowita, jak już wspomniałem, utożsamia się z Perunem. Omawiałem ten temat szerzej w artykule poświęconym Gromowładnemu Bogowi.