KUP TERAZ

Legendy Polskie

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

O AUTORZE

Nazywam się Adrian i od lat tropię ślady dawnych wierzeń Słowian. W moich tekstach nie znajdziesz wyssanych z palca legend – każdą opowieść buduję na fundamencie prac prof. Aleksandra Gieysztora i innych wybitnych badaczy. Moją misją jest pokazanie Ci naszych korzeni w sposób rzetelny i wolny od przekłamań.

Tę samą pasję do tworzenia przelewam na karty moich książek. W Legendach Polskich dokonuję re-tellingu podań, którymi zaczytywaliśmy się do snu. Z kolei w Opowieściach Ku – moim ukochanym dziele – zapraszam Cię do onirycznego świata baśni i mitologii, gdzie magia jest ważniejsza niźli ludzka logika.

Kiedy wczesnośredniowieczna Słowiańszczyzna stanęła w obliczu inwazji chrześcijańskiego Cesarstwa, tradycyjne pospolite ruszenie przestało wystarczać. Na arenę dziejów wkroczyli wiciędze, czyli elitarna, zaprawiona w bojach kasta wojowników.

To właśnie z tej zapomnianej elity narodziła się późniejsza polska szlachta. Niestety jednak na podbitym przez Niemców Połabiu spotkał ich zupełnie inny, tragiczny los. Kim tak naprawdę byli wiciędzy?

Słowiańscy wojownicy – kim byli wiciędze?

Termin „wiciądz”, zapisywany w źródłach dotyczących Słowiańszczyzny połabskiej pod łacińską postacią vithasi, kryje w sobie bardzo ciekawą etymologię. Słowo to, wywodzące się z prasłowiańskiego vitędzь, jest  zapożyczeniem ze starogermańskiego víkingr (lub hvítin-gr), które przeniknęło do języka Słowian jeszcze w epoce starożytnej, w III–IV wieku n.e.

W późniejszym słowiańskim nazewnictwie wyraz ten (vitędz) silnie związał się również z pojęciem „zwycięzcy”.

We wczesnym średniowieczu słowiańska siła zbrojna opierała się w nierównym stopniu na trzech filarach:

• arystokracji plemiennej,
• zbrojnych wojach pochodzących ze wspólnoty
• pospolitym ruszeniu pozostałych członków plemienia, zwoływanym w razie wyższej konieczności.

Z czasem, jeszcze w czasach plemiennych, wyłoniła się wyspecjalizowana, zaprawiona w bojach warstwa społeczna. W X–XII wieku na Połabiu zaczęto określać mianem wiciędzów.

Elitarni wiciędzy jako opór przeciwko Cesarstwu

Na Połabiu i Pomorzu rozwój tej elitarnej grupy wojowników był ściśle związany z dramatyczną walką o przetrwanie plemion w obliczu zbrojnej ekspansji chrześcijańskiego Cesarstwa (Sasów) oraz Danii. Po wielkim, zwycięskim powstaniu związku plemion słowiańskich w 983 roku, Słowianie zaodrzańscy podjęli usilne starania, aby dostosować się do twardych wymogów epoki.

Wówczas nasi przodkowie zaczęli spiesznie budować nową organizację społeczną i polityczną, w pełni wyposażoną w środki militarne. Liczne powstawały solidne grody, okręty bojowe oraz profesjonalne oddziały wojów, będące w stanie skutecznie mierzyć się z chrześcijańskimi sąsiadami.

Zbrojny opór opierał się przy tym na bezwzględnej wierności naszej rodzimej, słowiańskiej wierze. Sama religia została zmilitaryzowana na potrzeby tych walk, a starzy bogowie przyrody (tacy jak Świętowit czy Jarowit) nabrali wybitnie heroicznych, wojennych cech. Patronowali oni wyprawom wojennym, wiciędzom ochronę oraz zwycięstwo.

Zaskakujący los wiciędzów

Ostateczne losy tych elitarnych wojowników potoczyły się radykalnie inaczej w zależności od historii politycznej regionu, w którym żyli:

• Tam, gdzie rozwój państwowości postępował bez potężnych zewnętrznych zakłóceń (na przykład w Polsce) wiciędze naturalnie weszli w skład wczesnośredniowiecznego społeczeństwa feudalnego jako dolna warstwa rycerska, dając najprawdopodobniej początek sporej części późniejszej drobnej szlachty.

• Zupełnie inny los spotkał wojowników na Połabiu i tych zachodnich ziemiach słowiańskich, które ostatecznie uległy obcej, niemieckiej przemocy. Po upadku słowiańskich grodów i utracie niepodległości, dawni elitarni wojowie zostali zepchnięci w hierarchii. Wówczas wytworzyli górną warstwę chłopską.

Mimo tej społecznej degradacji wiciędzy zdołali jednak zachować wiele ze swoich dawnych, tradycyjnych przywilejów zbrojnych.

Dla dociekliwych (źródła):

• Gieysztor A., Mitologia Słowian, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2006.