KUP TERAZ

Legendy Polskie

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

O AUTORZE

Nazywam się Adrian i od lat tropię ślady dawnych wierzeń Słowian. W moich tekstach nie znajdziesz wyssanych z palca legend – każdą opowieść buduję na fundamencie prac prof. Aleksandra Gieysztora i innych wybitnych badaczy. Moją misją jest pokazanie Ci naszych korzeni w sposób rzetelny i wolny od przekłamań.

Tę samą pasję do tworzenia przelewam na karty moich książek. W Legendach Polskich dokonuję re-tellingu podań, którymi zaczytywaliśmy się do snu. Z kolei w Opowieściach Ku – moim ukochanym dziele – zapraszam Cię do onirycznego świata baśni i mitologii, gdzie magia jest ważniejsza niźli ludzka logika.

Podczas gdy potężny dąb uosabiał surową, męską siłę i był ziemskim atrybutem gromowładnego Peruna, Słowianie wznosili wzrok również ku innemu, niemal całkowicie przeciwnemu drzewu. Lipa w dawnym świecie była królową sfery kobiecej.

To łagodne, opiekuńcze i święte drzewo wywierało potężny, pozytywny wpływ na ludzki los i płodność. Było ono żywym dowodem na to, że słowiańskie sacrum potrafiło manifestować się nie tylko poprzez strach, ale też przez bezgraniczną szczodrość i dobroć.

Święty azyl bogiń i matek

W tradycyjnej kulturze Słowian lipa w wyraźny sposób organizowała przestrzeń dla tego, co kobiece i uświęcone. W prastarych gajach to właśnie najstarsze okazy lip uważano za siedzibę bóstw, za których pośrednictwem objawiały się ludziom łagodność i dostatek. Drzewo to dedykowano specjalnie boginiom oraz kobiecym demonom.

Lipa stała również na straży świętych źródeł, których wilgoć niosła ze sobą jasną symbolikę płodności, a jej korzenie wyznaczały miejsca pochówków zmarłych kobiet. Pod jej rozłożystymi koronami tradycyjnie odprawiano sądy, wierząc, że dobroć drzewa uciszy gniew ludu. Tym samym miały one sprawiać, że sędziowie będą wydawać sprawiedliwe, oparte na rozsądku wyroki, nie zaś dyktowane emocjami.

Matczyny, głęboko opiekuńczy charakter lipy towarzyszył Słowianom od pierwszych chwil życia. To z jej miękkiego drewna najchętniej strugano dziecięce kołyski, co miało gwarantować noworodkom spokojny sen. Drewno to stanowiło również barierę przed demonicznymi wpływami.

Gdy nadchodziły dni największej aktywności sił nieczystych, jak Zielone Święta, gałęziami lipy namiętnie majono całe gospodarstwa, wtykając je w dachy, płoty i ściany chat.

Lipowy kij na wampira i powróz na czarta

Istniało silne, powszechne przekonanie, że przed mocą lipy drży cały słowiański bestiariusz. Demony panicznie bały się dotyku tego drzewa. A nasi przodkowie oczywiście wykorzystywali to w magii ochronnej.

Demony, które obawiały się lipy, to między innymi:

• Wampiry, topielce i dziwożony uciekały w popłochu, gdy tylko poczuły przed sobą surowy, lipowy kij.

• Nocna zmora, która siadała ludziom na piersiach i dusiła ich podczas snu, traciła całą swoją moc, gdy zdołano ją obezwładnić i uwiązać za pomocą elastycznego, lipowego łyka.

• Czart nie mógł czuć się bezpiecznie – wierzono, że za pomocą powrozu ukręconego z lipy można było go złapać, okiełznać i zmusić do ciężkiej, fizycznej pracy na rzecz człowieka.

Tym samym lipa miała podobne właściwości antydemoniczne co topola osika czy kute żelazo.

Piorunochron pod strzechą i magia codzienności

Magia lipy przesiąkała też przedmioty codziennego użytku i chroniła dobytek przed kaprysami pogody. Podobnie jak jarzębina, lipa uchodziła za naturalną zaporę dla burzy. Nasi przodkowie wierzyli, że błyskawica nigdy w nią nie uderzy. Dlatego lipowe gałązki (często zabierane wcześniej z ołtarzy na Boże Ciało) zatykano pod strzechą i nad drzwiami jako pewną formę piorunochronu.

Słowianie okadzali całe zagrody dymem z lipowych wianków, by niszczycielskie ulewy omijały domostwo szerokim łukiem.

W przeciwieństwie do wielu innych drzew ochronnych lipa odgrywała także istotną rolę w magii pasterskiej i rolniczej. Dymem z jej gałązek i szczypek okadzano bydło oraz stajnie, blokując dostęp wiejskim czarownicom, które mogłyby odebrać krowom mleko. Gałązki wbijano również bezpośrednio w polne miedze, by strzegły upraw przed żarłocznymi szkodnikami i niszczycielskim gradem.

Nawet codzienne, z pozoru zwykłe przedmioty zyskiwały dzięki niej drugie, magiczne dno. Robiono z niej bezpieczne trumny, zapewniające zmarłemu spokojny sen. Wierzono, że strawa zjedzona lipową łyżką nikomu nie zaszkodzi i nie przeniesie żadnego uroku. Z kolei stąpający po lasach chłopi plotli buty z lipowego łyka, wiedząc, że żaden jadowity wąż nie odważy się przebić przez taką osłonę.

Dla dociekliwych (źródła):

1. Musiał K., Oblicza przyrody w wyobrażeniach dawnych Słowian, Instytut Zootechniki, Państwowy Instytut Badawczy, Zakład Systemów i Środowiska Produkcji, 2018.
2. Janicka-Krzywda U., Kult świętych drzew w Karpatach, Karpacki Przegląd Społeczno-Kulturalny, 2018.