KUP TERAZ

Legendy Polskie

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

O AUTORZE

Nazywam się Adrian i od lat tropię ślady dawnych wierzeń Słowian. W moich tekstach nie znajdziesz wyssanych z palca legend – każdą opowieść buduję na fundamencie prac prof. Aleksandra Gieysztora i innych wybitnych badaczy. Moją misją jest pokazanie Ci naszych korzeni w sposób rzetelny i wolny od przekłamań.

Tę samą pasję do tworzenia przelewam na karty moich książek. W Legendach Polskich dokonuję re-tellingu podań, którymi zaczytywaliśmy się do snu. Z kolei w Opowieściach Ku – moim ukochanym dziele – zapraszam Cię do onirycznego świata baśni i mitologii, gdzie magia jest ważniejsza niźli ludzka logika.

Żelazo na dawnej wsi nie było wyłącznie surowcem do wyrobu narzędzi rolniczych. W polskiej i słowiańskiej kulturze ludowej uchodziło za środek antydemoniczny, posiadający potężne właściwości ochronne i magiczne. Kiedy zawodziły zioła, a nocne mary stawały się zbyt zuchwałe, chłopi sięgali po siekierę, sierp lub ciężki łańcuch.

Wierzenia te wywodzą się bezpośrednio z samej natury żelaza. Wymaga ono wszak specjalnej obróbki w ogniu. A żywioł ten dla naszych słowiańskich przodków był świętą manifestacją bóstw.

Skąd brała się moc żelaza?

Ochronna i magiczna siła tego kruszcu wynikała z samego procesu jego obróbki. Żelazne przedmioty były wykuwane w morderczym żarze ognia, który w dawnych wierzeniach uchodził za uniwersalny środek apotropeiczny (chroniący przed złem i nieszczęściem). Ogień stanowił ziemski odpowiednik Słońca, którego kult bezpośrednio odsyła nas do takich dawnych bóstw jak Swaróg.

Swaróg był w mitologii Słowian bogiem ognia niebiańskiego, twórcą Słońca (w postaci Dadźboga) oraz dawcą ognia ziemskiego (w postaci Swarożyca). Było to potężne bóstwo, stawiane przez niektórych tuż obok Peruna Gromowładnego oraz Welesa, Boga Bydlęcego.

Nic więc dziwnego, że wykuwane w ogniu żelazo nosiło znamiona świętości.

Wykuwane w płomieniach narzędzia naturalnie przejmowały tę ognistą, zabezpieczającą właściwość. Nic więc dziwnego, że rzemieślnicy władający tym niebezpiecznym żywiołem budzili powszechny lęk. Krążące po wsiach przesądy o kowalach traktowały ich niemal jak potężnych czarowników paktujących z zaświatami.

Dodatkowym atutem żelaza, z którym nie radziły sobie istoty nadprzyrodzone, była jego fizyczna twardość i niezwykła trwałość. W naturze było to czymś niespotykanym, stąd demony nie wiedziały, jak sobie poradzić z tak przedziwnym wytworem, jak żelazna broń czy narzędzia.

Co ciekawe: właściwości antydemoniczne posiadała także topola osika. Dookoła tego drzewa krążyło wiele mitów oraz przesądów, nadających jej niesamowitych zdolności.

Siekiera, podkowa i nóż, czyli żelazna tarcza domostwa

Świat dawnych Słowian dzielił się na bezpieczną przestrzeń domową (orbis interior) oraz pełen mrocznych zjaw i demonów świat zewnętrzny (orbis exterior). Żeby zapobiec inwazji zła, domostwo należało odpowiednio uzbroić w żelazo:

• Podkowa nad drzwiami – aby wzmocnić granicę bezpieczeństwa i uchronić dom przed demonami nocy (szczególnie takimi jak zmora czy nocnica), wieszano nad progiem wyciągniętą prosto z kuźni żelazną podkowę. Sprawdzały się także inne narzędzia, które umieszczano na progu.

• Siekiera na progu – narzędzia ostre blokowały wstęp osobom o „chciwych oczach”. Jeśli we wsi mieszkała czarownica, umiejąca samym spojrzeniem zauroczyć dziecko, cielę lub dzieżę z rosnącym ciastem na chleb, wbita w próg siekiera (bądź rzucony sierp) stawała się dla niej zaporą nie do przejścia.

• Nóż ciśnięty w wicher – kiedy przez pola przechodził niszczycielski wir powietrzny, wierzono, że to demon wiruje w dzikim tańcu. Rzucenie w środek wichru noża powodowało natychmiastowe przykucie biesa do ziemi. Uwięziony i zraniony żelazem demon stawał się bezwolnym sługą, drżącym z pokory przed człowiekiem.

Warto tutaj dodać, że nasi przodkowie bardzo mocno wierzyli w magię progu. Była ona dla nich świętą granicą, która wytaczała przestrzeń bezpieczną, a tą pełną zagrożeń. Więcej pisałem o tym w poniższym tekście:

Próg – słowiańska granica światów. Dlaczego baliśmy się deski w drzwiach?

Żelazne okowy i diabeł na polu

Paraliżujący strach przed żelazem czuły nie tylko demony nocne, nawiedzające nasze domostwa, ale również czarty i biesy. Surowiec ten potrafił całkowicie ubezwłasnowolnić takiego demona, odbierając mu niszczycielską moc.

Ludowe bajki i podania pełne są historii o tym, jak sprytny chłop lub wiejska wiedźma wykorzystali żelazo do bardzo prozaicznych, ekonomicznych celów. Wystarczyło wykuć z tego metalu całą uprząż rolniczą: pług, brony, chomąta, uzdy i bat.

Zakuty w takie niezniszczalne okowy demon tracił całą swoją czarcią siłę i, nie mając innego wyjścia, musiał posłusznie i za darmo pracować w chłopskim polu.

O czarcie i biesie pisałem również tutaj:

Zapomnij o piekle. Słowiański Bies wcale nie chciał Twojej duszy

Kościół zrobił z niego sługę szatana. Jednak dawni Słowianie znali prawdę