KUP TERAZ

Legendy Polskie

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

O AUTORZE

Nazywam się Adrian i od lat tropię ślady dawnych wierzeń Słowian. W moich tekstach nie znajdziesz wyssanych z palca legend – każdą opowieść buduję na fundamencie prac prof. Aleksandra Gieysztora i innych wybitnych badaczy. Moją misją jest pokazanie Ci naszych korzeni w sposób rzetelny i wolny od przekłamań.

Tę samą pasję do tworzenia przelewam na karty moich książek. W Legendach Polskich dokonuję re-tellingu podań, którymi zaczytywaliśmy się do snu. Z kolei w Opowieściach Ku – moim ukochanym dziele – zapraszam Cię do onirycznego świata baśni i mitologii, gdzie magia jest ważniejsza niźli ludzka logika.

Wraz z uderzeniem pierwszego gromu po zimie na słowiańskie ziemie przychodziła wiosna. To wtedy odchodziła Marzanna, a przebudzała się jej siostra Dziewanna. Wydarzenie to było kluczowe w kalendarzu rolniczej społeczności Słowian. I doczekało się specyficznego rytuału.

Wtedy to bowiem nasi przodkowie łapali za kamień bądź żelazo i uderzali się trzykrotnie w głowę. Ten magiczny zabieg miał zapewnić im siłę i wytrwałość, ale miał również głębokie symboliczne znaczenie w mitologii Słowian.

Brutalny rytuał – czemu Słowianie uderzali się w głowę kamieniem?

Gdy rozlegał się pierwszy wiosenny grzmot, Słowianie wiedzieli, że oto zima ostatecznie odchodzi, a panowanie nad naturą obejmuje Dziewanna, bogini wiosny i łowów. Uderzenie pioruna miało głęboką symbolikę w mitologii Słowian. To w ten sposób Perun przebudzał ziemię i nadawał jej moc do wydania życiodajnych plonów.

W takich chwilach nasi przodkowie uderzali się trzykrotnie w głowę kamieniem (bądź żelazem) w głowę. Recytowali przy tym (m.in. na terenie dzisiejszej Ukrainy) zaklęcie „kamen hołowa”, czyli „kamienna głowa”.

Ten brutalny i bolesny rytuał miał w gruncie rzeczy prosty cel: nadać ludzkiej głowie właściwości fizycznych kamienia lub żelaza. Po takim obijaniu miała ona być twardsza, bardziej wytrzymała i odporna na wszelkie ciosy oraz choroby. Nawet jeśli sam rytuał mógł być bolesny, to docelowo miał przed tym bólem chronić na cały rok.

Moc Peruna zaklęta w kamieniu

Aby zrozumieć, czemu nasi przodkowie uderzali się w głowę, kluczowe jest zrozumienie, kim był Perun w mitologii Słowian. Więcej o samym bóstwie pioruna pisałem tutaj:

Perun Gromowładny. Dlaczego słowiański bóg o wielu obliczach musiał stworzyć świat z diabłem?

Jednak do zrozumienia rytuału obijania głowy wystarczy, żebyś wiedział, iż Perun był najwyższym bogiem Słowian. Kluczowe są także wyobrażenia o jego broni. Nasi przodkowie wierzyli, że Gromowładny uderza w ziemię kamiennymi piorunami (wyobrażanymi jako skamieniałości, belemnity czy neolityczne toporki).

Wraz z nadejściem epoki metali zaczęto utożsamiać także z żelaznym toporem lub młotem.

W mentalności słowiańskiej broń Peruna miała potężną moc apotropaiczną. Zabezpieczała ona i chroniła przed wszelką nieczystą siłą oraz dolegliwościami. Chwytając za kamień lub żelazo podczas burzy, Słowianin naśladował boga i starał się magicznie nasycić swoje ciało esencją gromu.

Z tego też powodu zjedzenie popiołu np. z drzewa spalonego błyskawicą miało dawać zdrowie, siłę oraz wigor. Więcej pisałem o tym w poniższym artykule:

Uświęcony piorun w mitach Słowian. Dlaczego nasi przodkowie chcieli, by trafiła w nich błyskawica?

Uczestnictwo w kosmicznym odrodzeniu

Oprócz samego zaklęcia siły i wytrwałości w swojej głowie obrzęd uderzania się w głowę miał też inny wymiar. Jak wspomniałem wyżej, pierwszy grzmot w roku nie oznaczał zwykłej zmiany pogody, lecz stanowił punkt zwrotny w kalendarzu.

Uderzenie pioruna uchodziło za znak otwarcia nowej fazy wegetacyjnej i początek prawdziwej wiosny. Wierzono, że to właśnie wtedy Gromowładca uderza w siły chaosu, rozkuwa okowy, uwalnia życiodajne wody i budzi świat do życia.

Uderzenie się w głowę kamieniem lub żelazem było zatem próbą świadomego uczestnictwa w tym kosmicznym odrodzeniu. Słowianie wykorzystywali ten moment uwolnienia sił przyrody, aby przy pomocy atrybutów boga burzy „zakląć” w sobie zdrowie, siłę i niezniszczalność na cały nadchodzący rok rolniczy.

Dla dociekliwych (źródła):

Gieysztor A., Mitologia Słowian, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2006.