KUP TERAZ

Legendy Polskie

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

O AUTORZE

Nazywam się Adrian i od lat tropię ślady dawnych wierzeń Słowian. W moich tekstach nie znajdziesz wyssanych z palca legend – każdą opowieść buduję na fundamencie prac prof. Aleksandra Gieysztora i innych wybitnych badaczy. Moją misją jest pokazanie Ci naszych korzeni w sposób rzetelny i wolny od przekłamań.

Tę samą pasję do tworzenia przelewam na karty moich książek. W Legendach Polskich dokonuję re-tellingu podań, którymi zaczytywaliśmy się do snu. Z kolei w Opowieściach Ku – moim ukochanym dziele – zapraszam Cię do onirycznego świata baśni i mitologii, gdzie magia jest ważniejsza niźli ludzka logika.

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

Strona www stworzona w kreatorze WebWave.

Często mówimy coś, czego nie mieliśmy na myśli czy wręcz rzucamy słowa, jakby nic nie znaczyły. Jednak dla naszych przodków słowa miały prawdziwą moc.

W słowiańskiej Polsce język był jak broń. Mógł sprowadzić na domowników, jak i całą wieś nieszczęście, którego nie dało się łatwo odkręcić. Magia Słowian opierała się na przekonaniu, że słowo nie opisuje świata, lecz go stwarza. Raz wypowiedziane przekleństwo stawało się żywym, autonomicznym bytem, który krążył nad ofiarą tak długo, aż nie znalazł jej słabości, którą mógł wykorzystać.

Oto klątwy Słowian, których nasi przodkowie często żałowali.

Pułapka „złej godziny”

Zanim przejdę do samych klątw, warto wskazać, że magia słowiańska była powiązana z czasem. Dotyczyło to zarówno uroków miłosnych, jak i przekleństw.

To dlatego właśnie jedne klątwy nie miały żadnego efektu, a niektóre dręczyły ludzi przez pokolenia. Słowianie wierzyli w istnienie złej godziny, czyli krótkiego, nieuchwytnego momentu w ciągu doby, kiedy granica między światem żywych a krainą demonów stawała się bardzo cienka.

Jeśli miałeś nieszczęście rzucić „bodaj cię szlag trafił” dokładnie w tej jednej, fatalnej minucie, nie było już ratunku. Życzenie natychmiast się materializowało. Ten lęk przed przypadkowym trafieniem w „okno czasowe” sił nieczystych sprawiał, że na dawnej wsi panowała niemal nabożna dyscyplina języka.

Z tego powodu starano się unikać przeklinania nawet w największym gniewie, aby nie trafić w ten fatalny czas.

Matczyny gniew, czyli wyrok absolutny

W hierarchii słowiańskich klątw nic nie budziło większego przerażenia niż klątwa rodzicielska, a zwłaszcza matczyna. Uważano ją za siłę ostateczną i całkowicie nieodwracalną. Co najbardziej uderza w tych wierzeniach, to fakt, że matka mogła przekląć swoje dziecko zupełnie niechcący.

Wystarczyło, że w chwili skrajnego wyczerpania czy irytacji wypowiedziała o jedno słowo za dużo. Jeśli trafiło ono na złą godzinę, matka stawała się mimowolnym ciemiężycielem losu własnego potomka. Mawiano, że taka klątwa płynie z krwią i nie jest ona możliwa do przełamania.

Stąd tak wielką rolę odgrywało wspomaganie kobiet ciężarnych oraz świeżo po porodzie.

Katalog słowiańskiego terroru

Formuły zaczynające się od słów „bodaj cię” lub „niech cię” stanowiły bezpośrednie wezwanie konkretnych sił do wykonania egzekucji. Kary, których wzywano, można podzielić na kilka mrocznych kategorii:

• Boski grom – wzywanie pioruna, który traktowano jako boskie narzędzie niszczące grzesznika w mgnieniu oka. Co ciekawe: samo określenie „piorun” pochodzi od przekleństwa kogoś na imię Peruna, czyli najwyższego boga Słowian.

• Śmierć „nie po bożemu” – życzenie komuś pęknięcia z gniewu lub zalania złą krwią. Chodziło o śmierć nagłą, gwałtowną, która uniemożliwiała pożegnanie się z bliskimi i skazywała duszę na błąkanie się miedzy światem żywych, a zmarłych.

• Demoniczna smycz – ogromna kategoria klątw polegała na przekazaniu ofiary w ręce złych sił. Egzekutorem stawały się wówczas przeróżne demony, takie jak czart, licho czy bies.

• Kamień i wilk – potężne klątwy słowiańskie miały moc magicznej metamorfozy, skazując człowieka na wieczne uwięzienie w formie drzewa, kamienia lub drapieżnej bestii, takie jak wilkołak.

Płaczki ukryte w ścianach

Klątwa nie zawsze potrzebowała głosu. Czasami przybierała formę fizyczną: podstępną i niemal niemożliwą do wykrycia. Wielką grozę budziły laleczki, zwane też płaczkami. Były to małe figurki skręcone ze szmatek, które zawistni sąsiedzi ukradkiem wpychali w szczeliny ścian, pod strzechę lub zakopywali pod progiem wroga.

„Magicznym zabiegiem stosowanym zazwyczaj »na szkodę« było robienie i podrzucanie tzw. laleczek – prymitywnych kukiełek przypominających lalki, wykonanych ze szmat i skrawków materiałów, które starano się ukryć w zakamarkach chałupy (pod strzechą, w zagacie [zagata – konstrukcja mająca za zadanie dodatkowe ocieplenie chaty na okres zimy – dopisek Adrian Reszczyński] w szczelinach ściany itp.) lub zakopywano na rogu chałupy, czasami pod progiem. Miały one powodować tzw. płaczki – dziecko ciągle płakało, nie reagowało na nic, nie można go było uspokoić, w czym dopatrywano się działania sił nadprzyrodzonych. Ważna była także liczba laleczek”

– napisali autorzy pozycji Anioły i Diabły. Zaczarowana Lubelszczyzna.

Taka kukiełka działała jak pasożyt. Sprawiała, że dzieci w domu chorowały i płakały bez przerwy, a inwentarz marniał. Aby przełamać ten czar, gospodarz musiał odnaleźć wszystkie ukryte nośniki zła i wynieść je na rozstajne drogi jeszcze przed wschodem słońca, gdzie symbolicznie oddawał je demonom.

Złe oko i czerwona bariera

Najbardziej podstępną formą był jednak urok rzucany spojrzeniem. Często działo się to nieświadomie – wystarczyło, że osoba o specyficznej, ciężkiej energii zbyt mocno pochwaliła Twoje dziecko czy krowę.

Aby chronić to, co najcenniejsze, Słowianie stosowali proste, ale skuteczne bariery:

• Czerwona wstążka – ukryta pod ubraniem dziecka, miała za zadanie „przechwycić” pierwsze uderzenie złego spojrzenia i je zneutralizować.

• Chomąto i wosk: – jeśli urok już zadziałał, ofiarę przeciągano pod nogą lub przez końskie chomąto.

• Spalanie róży – w najcięższych przypadkach szeptuchy odprawiały rytuał spalania lnianych gałek, by za pomocą ognia wypalić resztki klątwy z duszy chorego.

Na zakończenie dodam, że poszczególne klątwy i uroki mogły bardzo się różnić pomiędzy regionami Słowiańszczyzny. To, co służyło za klątwę na terenach dawnej Rusi, już na Połabiu mogło nie mieć żadnej mocy.

Dla dociekliwych (źródła):

1. Gajowiak K., Krzykała M., Lasota P., Anioły i Diabły. Zaczarowana Lubelszczyzna, Wydawnictwo Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”, Lublin 2012.
2. Engelking A., Klątwa. Rzecz o ludowej magii słowa, 2010.
3. Instytut Slawistyki PAN, Słownik prasłowiański, Warszawa 2024.