Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

Strona www stworzona w kreatorze WebWave.

KUP TERAZ

Legendy Polskie

Polecam odwiedzić:

Mroźna Fjolnmara

Fantastyka grozy Warsil

Sławmy Słowian!

Masz już w małym palcu pisanie soczystych, naturalnych rozmów. Wiesz, jak sprawić, by każda postać brzmiała inaczej. Nauczyłeś się też wchodzić głęboko w głowę bohatera i malować świat za pomocą jego zmysłów: wzroku, słuchu, węchu i dotyku. Teraz cała sztuka polega na tym, aby połączyć te dwie siły.

Jeśli zrobisz to źle, spotka Cię jedna z dwóch katastrof. Pierwsza to syndrom „gadających głów w białym pokoju” – bohaterowie będą wymieniać błyskotliwe riposty, ale czytelnik całkowicie zapomni, gdzie stoją, jak wyglądają i co robią. Druga katastrofa to zjawisko „przegadanego świata” – jeśli wrzucisz zbyt potężny, wielozdaniowy opis natury lub ubrań pomiędzy wypowiedzi bohaterów, zabijesz całą dynamikę rozmowy, a czytelnik po prostu ziewnie i odłoży książkę.

Jak znaleźć ten złoty środek? Jak sprawić, by słowa i świat przenikały się płynnie niczym warstwy w dobrze wykutej, damasceńskiej stali? Oto trzy rzemieślnicze techniki, które sprawią, że Twoje dialogi i narracja zaczną pracować jak jeden, idealnie naoliwiony mechanizm.

A poniżej lista artykułów, dzięki którym nauczysz się, jak pisać dialogi:

Dialogi, które tną jak brzytwa i te, które leczą rany. Jak pisać rozmowy w fantastyce?

Kropka, przecinek czy mała litera? Jak pisać dialogi w książkach

Dlaczego Twój barbarzyńca brzmi jak księgowa? Brakuje mu indywidualizacji

Tutaj z kolei poradniki dotyczące tworzenia narracji:

Nie pisz, że słońce świeci – pokaż mi blask na ostrzu topora. Potęga zasady „pokaż, nie opowiadaj” w fantastyce

Największy grzech pisarza. Kto tak naprawdę opowiada Twoją historię?

Wyrzuć te 5 słów ze swojej powieści. To one budują mur między Tobą a czytelnikiem

1. Zabij słowo „powiedział” za pomocą ruchu i przestrzeni

Częstym grzechem w dialogach, który potwornie spłaszcza scenę, jest nadużywanie czasowników mówienia: powiedział, odparł, zapytał, rzucił, mruknął.

Dlaczego? Ponieważ te słowa wcale nie budują obrazu w głowie czytelnika. Służą one wyłącznie jako techniczne drogowskazy, które mają wskazać, kto w danej chwili otwiera usta. Jeśli każda linijka dialogu kończy się słowem „powiedział Wojmir” albo „odparła czarodziejka”, Twój tekst zaczyna przypominać suchy zapis z przesłuchania, a nie żywą literaturę.

Masz w ręku o wiele potężniejsze narzędzie – obrazowanie ruchu i interakcji z otoczeniem. Zamiast dodawać suchy znacznik, przypisz do wypowiedzi konkretną czynność fizyczną bohatera. Dzięki temu czytelnik nie tylko wie, kto mówi (bo to z jego ruchem powiązane są słowa), ale też od razu widzi tę postać w przestrzeni.

Spójrz na obie poniższe narracje:

Wersja płaska (suche znaczniki):

„– Nie mam pojęcia, o czym mówisz i czego ode mnie chcesz – powiedział Wojmir.

– Przecież widziałam cię wczoraj w karczmie, kiedy rozmawiałeś z tym łysym najemnikiem – odparła zielarka.

– Musiałaś mnie z kimś pomylić – rzekł szybko. – A teraz daj mi spokój”.

Zamykasz oczy po przeczytaniu tego fragmentu i co widzisz? Nic. Nie wiesz, czy stoją, siedzą, czy pada deszcz, czy są w lesie, czy w zamku. A teraz ożywmy to, wyrzucając czasowniki mówienia i wstawiając w ich miejsce ruch:

Wersja ożywiona (ruch i przestrzeń):

„Wojmir zacisnął dłoń na rękojeści miecza, aż pobielały mu knykcie.

– Nie mam pojęcia, o czym mówisz i czego ode mnie chcesz.

Zielarka skrzyżowała ręce na piersi. Oparła się plecami o chropowaty pień dębu, mrużąc oczy przed ostrym słońcem.

– Przecież widziałam cię wczoraj w karczmie. Rozmawiałeś z tym łysym najemnikiem.

– Musiałaś mnie z kimś pomylić. – Wojmir odwrócił się na pięcie, wzbijając butem obłok suchego pyłu. – A teraz daj mi spokój”.

Widzisz różnicę? Bohaterowie przestali lewitować w próżni. Skupiliśmy się na ich mowie ciała, na słońcu, na pyle pod butami i fakturze kory. Ruch sam w sobie stał się wskaźnikiem tego, kto zabiera głos.

Oczywiście nie chodzi o to, żebyś w ogóle nie używał tych czasowników. Są one zwłaszcza przydatne wtedy, kiedy w dialogu bierze udział więcej niż dwóch bohaterów. Jednak spróbuj je ograniczyć na rzecz opisu otoczenia.

2. Kiedy zwolnić, a kiedy przyspieszyć – mistrzowskie sterowanie tempem

Kiedy piszesz scenę, nie jesteś obserwatorem. Czytelnik nim jest. Ty jesteś reżyserem, który decyduje, jak szybko bije serce Twojego czytelnika.

Współczesne poradniki często twierdzą, że każdy dialog musi pędzić do przodu i pchać fabułę, ale osobiście nie zgadzam się z nimi. W dobrej, klasycznej fantastyce to po prostu nieprawda. Jest tam ogromna przestrzeń na rozmowy, które służą wyłącznie budowaniu relacji, poznawaniu świata czy odpoczynkowi po bitwie.

Kluczem jest to, by wiedzieć, jak za pomocą narracji i opisów sterować klimatem takiej rozmowy w zależności od jej celu.

Sytuacja pierwsza – napięcie i zwroty akcji 

Gdy piszesz scenę kłótni, walki lub przesłuchania, krótka wymiana zdań działa jak pedał gazu. Akcja przyspiesza, wzrok czytelnika skacze po linijkach. Jeśli chcesz, by kluczowa odpowiedź uderzyła z podwójną mocą, tuż przed nią wstaw krótki, zmysłowy opis. To Twój hamulec. Zmusza czytelnika do wzięcia oddechu.

„– Powiedz mi prawdę. Kto wydał rozkaz spalenia wioski? – Głos kapitana drżał z wściekłości, gdy przyciskał ostrze do gardła jeńca.

Żołnierz milczał. Z dachu spalonej stodoły zerwała się wrona, a jej ochrypłe krakanie rozdarło ciszę. Kawałek zwęglonego drewna z trzaskiem osunął się w popiół. Gęsta kropla brudnego potu spłynęła po policzku chłopaka, piekąc w rozciętą wargę.

– To był twój brat, panie”.

Pytanie pada od razu, ale odpowiedź nie. Krakanie wrony, trzask drewna, piekący pot – zmuszasz czytelnika, by zaczekał na wyrok. Kiedy słowa wreszcie padają, ich ciężar jest miażdżący.

Sytuacja druga – budowanie więzi i klimatu

Z drugiej strony mamy sceny spokojne, np. drużynę siedzącą nocą przy ognisku. Tutaj dialog nie pędzi i wcale nie musi. Służy zacieśnianiu więzi między bohaterami. Wplecenie narracji w taką luźną rozmowę nie ma budować nerwowego napięcia, lecz intymność i poczucie rzeczywistości.

Kiedy bohaterowie dzielą się historiami ze swojej przeszłości lub po prostu żartują, wplataj w ich słowa drobne, naturalne czynności. Niech ktoś dorzuci polano do ognia, niech sypną w górę złote iskry. Niech ktoś z chrzęstem przesuwa osełkę po tępym mieczu, a ktoś inny siorbie gorącą polewkę z drewnianej miski.

Dla przykładu:

„– W moich stronach mówią, że to przez starą wiedźmę z moczarów – odezwał się z cicha Mieszko, wyciągając z popiołu pieczoną rzepę. Przerzucił ją z ręki do ręki, sycząc, gdy gorąca łupina parzyła mu palce.

– Brednie – parsknął stary najemnik, nie przerywając miarowego przesuwania osełki po wyszczerbionym ostrzu miecza. – Żadna baba z bagien nie zdołałaby zwołać tylu wilków. To robota kogoś zza gór”.

Mieszko w końcu przełamał rzepę na pół. Gęsta para buchnęła mu w twarz, pachnąc słodko ziemią i dymem. Podrzucił polano do ognia, a w nocne niebo wzbił się snop złotych, trzaskających iskier. – Może i masz rację, ale wolałbym nie sprawdzać tego na własnej skórze.

Dzięki temu zabiegowi czytelnik dosłownie czuje dym tego ogniska i siada obok Twoich bohaterów. Widzi, że świat żyje swoim rytmem, a długa, klimatyczna rozmowa nie jest zawieszona w białej próżni.

3. Idealne kłamstwo, czyli konflikt słów i ciała

Kiedy opanujesz już bliską, osobistą perspektywę bohatera (czyli siedzenie głęboko w jego głowie i zmysłach), możesz stworzyć najpiękniejszy rodzaj literackiego napięcia: ostry konflikt między tym, co postać mówi, a tym, co w danej chwili odczuwa w swoim ciele.

W prawdziwym życiu ludzie rzadko mówią wprost to, co myślą. Ukrywamy nasze słabości, kłamiemy, udajemy odwagę. Ciało i myśli reagują jednak szybciej niż aparat mowy – i nie da się ich tak łatwo oszukać. Wykorzystaj narrację, by pokazać bezlitosną prawdę (np. paraliżujący strach), a dialog, by pokazać fasadę, którą bohater prezentuje światu (fałszywą pewność siebie).

Przykład:

„Żołądek Wojmira zacisnął się w twardy, lodowaty supeł, z którego wyssano całe powietrze. Bestia, która powoli wyłaniała się z leśnego mroku, była dwukrotnie większa od wszystkiego, z czym dotychczas walczył. Czuł, jak dygoczą mu łydki, a pot zalewa oczy, piekąc niemiłosiernie. Przełknął z trudem ślinę, modląc się w duchu do wszystkich bogów, by opanować drżenie rąk. Nie mógł pokazać słabości przed swoimi ludźmi.

– Wygląda na to, że będziemy mieli dzisiaj wyjątkowo łatwą robotę – rzucił przez ramię z leniwym, krzywym uśmiechem, wyciągając miecz. – Kto zabije pierwszy, ten stawia piwo!”

To jest właśnie magia bliskiej narracji połączonej z dialogiem. Narracja zdradza nam prawdę, ukazując surowe, zwierzęce przerażenie wojownika. Widzimy jego drżące łydki i lodowaty żołądek. A jednocześnie: dialog to tarcza, za którą bohater się chowa.

Czytelnicy kochają takie momenty. Dlaczego? Bo dzięki takiej konstrukcji sceny wie więcej niż inni bohaterowie biorący w niej udział. Widzi kłamstwo Wojmira, co natychmiast buduje potężną więź i sympatię do postaci.

Zamiast układać, zacznij tkać. Podsumowanie Kowala Opowieści

Pisanie dobrej książki nie przypomina układania klocków, gdzie w jednym miejscu stawiasz wieżę z długich opisów przyrody, a obok budujesz mur z samych dialogów.

Pisanie to jak tkanie opowieści. To wykuwanie doskonałego stopu. Jeśli rozdzielisz te dwa żywioły, Twoja historia będzie krucha i sztuczna. Czytelnik natychmiast wyczuje, że w tej konstrukcji widać szwy. Kiedy jednak połączysz je w jedno, stworzysz literacką stal damasceńską.

Zanim wyślesz swoją kolejną scenę w świat, rzuć na nią okiem i przepuść przez te trzy rzemieślnicze filtry:

• Zabijaj suche znaczniki ruchem. Niech Twoje postacie oddychają, chodzą i wchodzą w interakcję z otoczeniem, zamiast tylko „mówić” czy „odpowiadać” w białej próżni. Przestrzeń wokół nich musi pracować razem z ich słowami.

• Bądź reżyserem tempa i klimatu. Używaj zmysłowych detali jako ostrego hamulca tuż przed potężnym zwrotem akcji, aby zbudować napięcie. Z drugiej strony: wykorzystuj drobne, codzienne czynności do tworzenia niespiesznego, intymnego klimatu przy nocnym ognisku, gdzie liczy się zapach dymu, dźwięk ostrzonej stali i budowanie relacji.

• Pozwól ciałom zdradzać kłamstwa. Pamiętaj, że słowa to często tylko wygodna tarcza. Prawdziwe emocje – paraliżujący strach, ukryta wściekłość czy zawstydzenie – zawsze wychodzą na wierzch przez zaciśnięte gardło, lodowaty pot, drżące dłonie i uciekające spojrzenie.
   

Zastosuj te zasady, a Twoje sceny przestaną być tylko płaskim tekstem na papierze. Odżyją. Staną się zmysłowym, oddychającym światem, który wciągnie czytelnika tak mocno, że ten zapomni o upływającym czasie i zarwie dla Twojej opowieści całą noc.re